11 september 2009waardencrisis

Vooral in de zomer zie je hoe vluchtig de actualiteit vaak is. Je bent even weg en merkt daarna niet zo veel te hebben gemist. Dingen zijn even hot nieuws en ebben dan ook zo maar weg. Niet met Geert Wilders echter, noch met Afghanistan en de economische crisis, ook al staan de beurzen weer wat beter. Wilders begint een obsessie te worden in het land. Men weet niet goed hoe te reageren en maakt zich zorgen over de opiniepeilingen. Mijn zorg is vooral de interetnische spanningen die een en ander oproept. Toch zullen we die helaas enige tijd voor lief moeten nemen. Populisten groeien nu eenmaal in hun rol om mensen die zich slachtoffer voelen, al of niet vanuit oude wonden, te helpen hun frustraties ergens op af te afreageren. Dat moet dan maar. Er is weinig tegen te doen, omdat het meer een zaak van negatieve emoties is dan van ratio. Maar het maakt ook bewust. Op een gegeven moment krijgen mensen door dat het gedoe van Wilders gewoon stereotiep menselijk gedrag is, namelijk de eigen ‘schaduw’ bij de ander leggen. En het maakt bewust in de zin dat wij dit mogelijk ook zelf weleens doen. Een inzicht dat ons wellicht milder maakt in het algemeen.

Afghanistan
Afghanistan is nieuws vanwege de verkiezingen aldaar, de actie van Cindy Sheehan bij Vineyard, het vakantieadres van Obama, en het sneuvelen van twee Nederlandse soldaten in Uruzgan vlak na elkaar. Uit een CNN-peiling blijkt dat 57 procent van de Amerikanen nu tegen de oorlog in Afghanistan is. Cindy Sheeham, de peace mom die in 2004 een zoon in Irak verloor en eerder actie voerde voor de ranch van George W. Bush, richt zich nu op Obama. Deze zou de oorlog in Afghanistan laten ‘escaleren’. Veel steun kreeg ze niet, maar het geeft wel aan dat Obama enigszins klem komt te zitten door wel ‘Irak’ af te bouwen, maar (nog?) niet ‘Afghanistan’.
Corruptie en grootscheepse fraude bij de verkiezingen nemen overigens de laatste geloofwaardigheid van de missie weg. Op de dag zelf is zelfs 15 procent van de stembureaus niet open geweest, terwijl daarvan wel een uitslag werd afgegeven.
Los daarvan speelt paternalisme ons parten. Dus dat wij vanuit het Westen wel even de zaakjes kunnen opknappen in een land dat niet het onze is. Het duurt niet lang of een land gaat zoiets toch als bezetting ervaren. En dan word je deel van het probleem.
“De situatie verslechtert militair,” aldus admiraal Mike Mullen, de hoogste Amerikaanse militair in Afghanistan in een interview op 23 augustus met CNN. Door een beweging als de Taliban militair te bestrijden geef je haar vleugels. Iets wat je bestrijdt, krijgt energie, schreef ik al in 2004: het werkt niet. Hoe eerder we ons terugtrekken uit het land, des te beter. Hopelijk ziet Obama dat ook snel. Anders vrees ik voor een tweede Vietnam. En vrees ik voor Obama zelf. Deze wordt nu door rechtse populisten en ziektekostenverzekeraars zwaar bestookt vanwege zijn plannen voor een beter zorgstelsel, die Amerika ‘socialistisch’ zouden maken of ‘dodencommissies’ zouden bevatten. Het zijn vooroordelen en het is kwaadaardig, maar zoiets moet niet te lang duren. Hopelijk komt er een wending ten goede na Obama’s rede van 10 september voor het Congres, die sterk was en breed indruk maakte.

Waardencrisis
Het zijn sterke benen die de weelde kunnen dragen. Na de val van de Muur was er eerst blijdschap, maar na enige tijd begonnen we in te zien dat er veel schortte aan de controle vanuit de politiek, de vakbeweging of de consument op de captains of industry en op de bankiers. Groot gebrek aan zelfdiscipline, ook als het gaat om hun salarissen en bonussen. Onthullend is dat sommige bankiers thans, nu er financieel een lichte verbetering optreedt, zich weer hoge bonussen laten uitkeren. Herman Wijffels noemde dat in het tv-programma Buitenhof van 7 september cynisch ‘het feest van de egotripperij en roverij’. En dat terwijl de bankiers ‘er zijn om de economie en de mensen te dienen’. Natuurlijk moeten wij mensen ‘de banken aanspreken’, maar we gaan ‘zelf ook niet vrijuit’, zo voegde hij toe. Denk maar aan ‘onze veel te hoge ecologische voetdruk’.
Er zou kortom sprake zijn van een waardencrisis. Bij jezelf beginnen om de wereld verbeteren? Ja, maar het ook niet alleen aan Wouter Bos overlaten om ertoe bij te dragen dat het bankwezen weer zijn geloofwaardigheid terugkrijgt.
In de uitzending zat tegenover Wijffels de econoom Rik van der Ploeg. Best een ‘knappe kop’, en hij kon zich wel vinden in wat Wijffels zei. Hij sprak ook over onze ‘indirecte uitbuiting van de derde wereld’, maar zijn betoog was helaas sterk mentaal en kwam vaak niet over door de vele woorden. Wijffels sprak vanuit het hart en kwam daardoor authentiek over.
Ik schrijf dit voorafgaand aan Prinsjesdag, maar wat mij betreft zou de huidige ministersploeg dat authentieke ook wel iets sterker mogen hebben. Ze doen het niet echt slecht, maar de kloof met de burger weten ze toch niet goed te overbruggen. Maar misschien is dat wel een structureel probleem in het Westen, nu de rol van de ideologie voorbij lijkt te zijn in de politiek en ook de mensen aan de basis qua bewustzijn al veel verder lijken te zijn dan de oude partijpolitiek.

Dit is een geactualiseerde versie van een commentaar in magazine De Linker Wang van september 2009.