25-3-2011

Oorlogen en militaire interventie gaan altijd gepaard met rechtvaardiging. De Britse premier Cameron noemt zijn militaire interventie “nodig, wettig en  gerechtvaardigd”: nodig omdat “Kadhafi’s troepen blijven oprukken”, wettig gezien VN-resolutie 1973, en rechtvaardig “omdat we niet kunnen toelaten dat een dictator zijn eigen mensen vermoordt”.

Op deze rechtvaardiging is, los van de retoriek, best wat af te dingen. Zeker als je in die argumenten ook de geopolitieke belangen van het Westen betrekt. “Macht en principes vallen samen”, liet Obama zich ontvallen. En ook als je inziet dat de situatie vooral een gewone burgeroorlog is.

We bakten lang zoete broodjes met Kadhafi, waren blij toen een groot deel van zijn volk tegen hem opstond, maar in paniek toen deze weer aan de winnende hand bleek. Weer een aantal jaren met deze bruut opgescheept zitten, daarvoor schrok het Westen terug. Reden waarom de resolutie zo laat tot stand kwam. Alleen Sarkozy koos direct partij door de rebellen te erkennen. De interventie is dan ook een overwinning voor Sarkozy. Hij is nu in zijn land een kampioen voor de underdog, wat hem electoraal geen windeieren zal leggen.

De operatie wordt gedragen door de internationale rechtsorde – wat bij de invasie in Irak in 2003 niet het geval was –, ook al onthielden Duitsland, China, Rusland, India en Brazilië zich nu van stemmen. De interventie vindt plaats op grond van de op zich gematigde VN-resolutie 1973, waarbij een bezetting van Libië uitdrukkelijk wordt uitgesloten. Een no-flyzone instellen, heet dat formeel, met als doel ‘het geweld van Kadhafi tegen burgers’ te stoppen.

Patstelling
Ik sta niet te juichen, omdat 1) de resolutie kansen te over biedt voor misbruik; 2) een luchtoorlog wel oorlog is; 3) een plan B ontbreekt voor hoe het verder moet als er een burgeroorlog ontstaat; en 4) er waarschijnlijk een patstelling ontstaat door trucages of halsstarrig optreden van Kadhafi.

Het gematigde van de resolutie is dat ze niet is gericht op regime change. De VN moeten dat formeel wel afwijzen, al is het maar alleen omdat je dan wel aan de gang kunt blijven, denk maar aan Zimbabwe – of aan Jemen, waar het regime nog deze week op vreedzame demonstranten schoot. Nog los van het feit dat elk volk zelf de taak heeft van zijn dictators af te komen.

Het luchtruim neutraal maken voor de oorlogvoerenden klinkt plausibel, maar dat maandag meteen al een regeringsgebouw in Tripoli werd gebombardeerd, waarbij doden vielen, is een schending daarvan.

Het zwakke punt van de missie is het grote risico dat de coalitie partij wordt in het conflict en de hele zaak uitdraait op een nieuw ‘Irak’ of een nieuw ‘Afghanistan’, omdat geweld nu eenmaal een eigen dynamiek heeft. Formeel wil men geen partij worden in het conflict, laat staan in een stammenoorlog, maar wie regime change in het achterhoofd heeft, kiest in feite al gauw partij voor de oostelijke stammen rond Benghazi – waardoor bovendien een tweedeling van Libië op de loer ligt.

Een van de pleiters van openlijk partij kiezen is de vroegere vredesactivist MientJan Faber. Hij bepleit “steun aan de rebellen op de grond”, dus gewoon met grondtroepen meedoen aan de burgeroorlog, omdat dat volgens hem niet anders kan (Trouw, 19 maart). Daarmee bevestigt Faber weer eens dat elke interventie – zoals de praktijk na Vietnam ook uitwijst – het grote risico in zich draagt te derailleren, waarbij partij worden onvermijdelijk wordt.

Grondtroepen zijn nu overigens uitgesloten: Libië is veel te groot om ze effectief in te kunnen zetten, en het is de vraag of men ze voorradig heeft, nu Irak en Afghanistan nog zo veel westerse manschappen bezighouden. Dat is zuur voor Faber, maar belangrijker is dat het laat zien hoe kwetsbaar de hele actie van de coalitie is. Militair strategen, Duitsland en de Amerikaanse minister van Defensie Robert Gates waren dan ook tegen de interventie, uit angst voor de situatie na het instellen van een no-flyzone en voor de patstelling die zich nu al enigszins aftekent.

Dreigende stammenoorlog
Ik voorzie een zeer lange weg voordat er weer enige stabiliteit kan ontstaan, mede doordat de coalitie sluiks partij kiest in het conflict, Kadhafi erop uit is chaos te creëren, wat kan uitlopen op een urbane stammenoorlog, nu meer en meer regeringstroepen in de steden worden gelegerd. De stammendimensie van de burgeroorlog is door het Westen niet goed doorzien voordat het met de actie begon.

Ik gun Rutte dat hij met zijn F16’s ook een beetje mag meedoen, maar het wordt anders nu hij zich niet wil beperken tot handhaven van het wapenembargo. Ernstiger is dat het Westen zich nogal impulsief in een paradoxale situatie heeft laten manoeuvreren. Enerzijds kan het zich geen nieuw ‘Irak’ veroorloven met grondtroepen en al, anderzijds kan het zich ook niet het gezichtsverlies van terugtrekking of opgave veroorloven.

Idealiter zou men voor het laatste kiezen, nu de no-flyzone er is, maar gezichtsverlies en macht gaan moeilijk samen. Een impasse van de eerste orde dus, die sinds kort ook het kabinet-Rutte raakt.

Dit artikel verscheen in Friesch Dagblad van 25 maart 2011, alsmede in Het Parool, Leidsch Dagblad, Haarlems en Noord-Hollands Dagblad en Gooi en Eemlander op 26 maart 2011.

Advertenties