15 mei 2011

Omarm het leven, geniet ervan in vreugde en vrede vanuit de kracht van je hart

Compassie is een nieuwe manier van zijn die het hele menselijke bestaan omvat. Je kunt ook zeggen: een andere (politieke) gezindheid. De oude weg is er een van gehoorzamen, autoritair gedrag of autoriteit naar ogen kijken, schuld en beperking.

Die nieuwe manier van leven is bedoeld om mensen te eren, niet vanwege hun positie maar vanwege hun menselijkheid, hun wens om alle mensen te dienen en overal (ook politiek) helend aanwezig te zijn. Het is een nieuwe verbeelding van of betreffende menselijke ervaring, een alternatief voor de op destructie gerichte tendensen in de samenleving. Verbeelding maar tegelijk ook in relatie met het dagelijkse (politieke) leven. Compassie overstijgt dat dagelijkse leven, maar is er tegelijk in verweven.

Waar iemand competitie ziet en zich agressief gedraagt, zie jij eenheidsbewustzijn en koester jij compassie. ‘Gewone’ waarden worden als het ware op hun kop gezet. Boeddha deed dat zeker, maar ook Jezus, denk maar aan diens vaak niet begrepen uitspraken als: “De eersten zullen de laatsten zijn” of “Gezegend zijn de armen”. Van Gandhi is de uitspraak: “De aarde biedt voldoende om ieders behoefte te bevredigen, maar niet ieders hebzucht.” We kunnen door verblinding als het ware zelf op een lastdier zitten, terwijl we breeduit klagen dat die bijna bezwijkt.

De macht van de mens om de wereld te veranderen, wordt helaas maar al te vaak onderschat, wat gevoel van machteloosheid, ja zelfs onverschilligheid teweegbrengt, en dus het tegendeel van een leven van liefde, zelfliefde en passie. Compassie doorbreekt die machteloosheid en onverschilligheid. Ik heb het omschreven als meevoelen, luisteren, er zijn, gelijkwaardig of zonder de ander tegelijkertijd te bevoogden of in een bezetting er onder te houden. De ander hoeft niet de zwakkere te zijn, juist niet, want dat riekt naar ‘mensen labelen’ – trouwens, wie bepaalt ‘het zwakkere’ zijn misschien zijn we dat zelf wel. Het is ‘de een, de ander’, ‘Du und ich’ (Buber), de ‘ander is elke ander’.

Compassie is meevoelen met een levend wezen zonder er zelf zwakker van te worden. Het is een direct product van gerichte, onpersoonlijke liefde en verschilt van medelijden in de zin dat het niet neerbuigend maar gelijkwaardig is. Het voedt alle betrokkenen en veronderstelt of is zelfs eenheidsbewustzijn. Dat laatste is anders dan verbondenheid met bijvoorbeeld je gezin, familie, vrienden of natie echt grensoverschrijdend. Nationalisme kan ook voelen als verbondenheid, wat net als solidariteit (bijvoorbeeld met een bepaalde groep of underdog, waarmee men vastloopt als die underdog ineens zich ontpopt als topdog) een versleten term is in deze tijd van eenheidsbewustzijn. Je voelt je vanuit compassie en ook de Gulden Regel één met alles wat leeft.

Het verbindende element
Niemand en niets bestaat afzonderlijk en op zichzelf. Niets in de kosmos kan alleen bestaan, net zoals een vinger niet zonder een lichaam kan. Een louter op het ego gericht leven leidt tot isolatie. Alleen in samenhang met het geheel heeft ons bestaan zin, sociaal-cultureel, economisch, ja ook als politieke partij. De mysticus Eckhart zegt zelfs: ‘Wanneer ik er niet was, was God er ook niet’. Kortom, wie zich los van het grotere verband wil ontwikkelen, vereenzaamt en schaadt het geheel en uiteindelijk zichzelf.

We hebben de ander, ja de hele kosmos nodig om onszelf te worden. Alleen in de ontmoeting worden wij mens. Compassie en liefde zijn dan het verbindende element en tegelijk een enorme positieve kracht. Zo was de vaak onderschatte betekenis van The Beatles in een wat ‘negatieve’ tijd dat hun liedjes eigenlijk maar over één ding gingen: de liefde. Er te zijn voor de ander, ook in de politiek, is een vorm van geconcretiseerde liefde. Ik bedoel niet de bezitterige liefde, maar de onvoorwaardelijke liefde. Je doel is niet er iets voor terug te krijgen.

Liefde heeft een enorm helend vermogen en komt uit het hart, ook al kunnen de hersenen de uitwerking ervan wel meevoelen. Het hart is meer dan een pomp, het kan voelen, denken, heeft geheugen, heeft zeventigduizend hersencellen en stuurt het brein gedeeltelijk aan. Het heeft een eigen vaak ongebruikt energiesysteem, gebaseerd op liefde en compassie. Nogal eens ongebruikt dus. En dat terwijl het veld rondom het hart zo’n vijfduizend maal sterker is aan scheppende kracht en energetische uitstraling dan het veld dat de hersenen uitzenden.

Zelfliefde
Het hart is het centrum van liefde, en hoe meer je het hart opent, des te groter is de invloed van affirmaties, gedachten, intenties en zegeningen op het grote energetische veld dat ons allen omringt. Helende kwaliteiten van het hart naast compassie en liefde zijn onder meer zelfliefde, vertrouwen, hoop, intuïtie, eenheid, humor, mildheid, creativiteit, moed, blijdschap, vergeving en synchroniciteit (het meemaken of aantrekken van zinvol toeval). Liefde en dus ook compassie vanuit je hart genereren, kan niet zonder zelfliefde.

In onze cultuur heeft het ‘gebod’ ‘je laatste lief te hebben als jezelf’ veel schuldgevoel teweeggebracht, doordat het christendom eeuwenlang het accent legde op het eerste gedeelte van dat gebod. Niet iedereen is meteen zover om van de ander te kunnen houden, waardoor zo’n eenzijdig uitgelegd ‘gebod’ leidt tot schuldgevoel, wat vaak dodelijk is voor de mens en zijn eigenwaarde. Zelfliefde kreeg hoe dan ook de associatie van egoïsme, terwijl het dat niet is. Zelfliefde is liefde voor wie je zelf bent, met alles erop en eraan, wat de ander ook van je denkt. Het betekent op zijn minst alle schuldgevoel en zelfhaat laten varen. Hoe meer we in die zin van onszelf houden, des te meer zullen we vanuit compassie gaan leven. Van binnenuit, want zolang ‘naastenliefde’ een gebod blijft, zal er geen vrede en harmonie zijn op onze planeet.

Compassie heeft niets met ‘je zult’, ‘je moet’ of met moralisme van doen. Religiositeit met moralisme vereenzelvigen is eveneens een grote vergissing. Om ons even te beperken tot het christendom: Jezus was het tegendeel van een fatsoensrakker. Echte liefde ervaart in het ‘kwaad’ van de ander het eigen kwaad. Compassie kan niet anders, gezien het ervaren van de eenheid van het leven. Het innerlijk weten dus, dat met de ander kwaadgezind zijn je jezelf iets aandoet.

Je hart echt open durven stellen
Compassie en liefde zijn een gevoel waarvan de uitwerking wel in het brein is te voelen, maar dat slechts door het hart kan worden gegenereerd. Creativiteit is een samenwerking van hart, brein en hogere Zelf, waarbij het hart de kern is van deze samenwerking. Schilders, componisten en schrijvers zeggen wel dat hun creatie vanuit een andere dimensie komt dan vanuit hun ego of hun denken. Intuïtie is ook meer de taal of instrument van het hart, net als vergeving, blijheid, humor en eenheid.

Dankbaarheid komt ook vanuit het hart en heeft dezelfde energetische kracht als liefde, ook door de weerkaatsing of steun die het krijgt vanuit het universum of het goddelijke. Dat geldt ook voor vertrouwen en overgave, ook al hebben deze twee in onze activistische westerse cultuur een minder goede klank. Ze worden dan echter misverstaan, net als gelatenheid, wat niet ‘zich neerleggen bij’ betekent volgens mystici, maar ‘vanuit een innerlijke vrijheid iets laten gebeuren’ of meedoen met het goddelijke scheppen.

Naast gelatenheid heeft ook mildheid – het tegendeel van fanatiek of scherp slijpend ergens voor staan – een grote kracht. Mildheid is het dagelijkse brood van liefde en compassie. En moed ten slotte zou je kunnen vertalen als vastberaden in het leven staan, levensmoed hebben en de onzekerheden van het leven aankunnen. Tevens je hart echt open durven te stellen. Het is compassie die moed in evenwicht houdt, die samen met mildheid voorkomt, dat moed doorslaat naar overmoed en hoogmoed.  Compassie voorkomt eveneens dat vastberadenheid of moed overgaan in verwijtend negativisme, iets waar compassie haaks op staat, evenals mildheid.

Dit artikel verscheen in Spiegelbeeld van 6 juni 2011  onder de titel ‘Compassie als kracht om de wereld te veranderen’.

Aanbevolen en geraadpleegde literatuur:
Joseph Campbell, Mythen openen het leven, 2007
Hans Feddema, ‘De Kracht van Liefde en Mededogen’ in PRANA, februari-maart 2011 (pag. 6-13)
Hans Feddema, ‘De Kracht van Mildheid, Moed en Mededogen’, in Spiegelbeeld, juli/augustus 2009 (pag. 52-55)
Willigis Jäger, Wijsheid uit Oost en West: Visie op een integrale spiritualiteit, 2008
Thomas Moore, Omdat het HIER licht is. Jezus voorbij het christendom, 2009
Ab Straatman, Het Pad van Zelfgenezing. Jezelf helen met je hart, 2009
Tijn Touber, ‘Je hart weet meer dan je hoofd’, in: Spoedcursus etc, 2010

Advertenties