18 juni 2011

De G8, zeven westerse industrielanden plus Rusland, besloten onlangs in Deauville twintig miljard dollar te geven aan Egypte en Tunesië. De G8-leiders begrepen dat naast democratie ook nieuwe banen nodig zijn. Maar door wie en hoe worden die miljarden over de mensen verdeeld? Daarvoor heb je na een omwenteling niet meteen passende structuren. Daarom is het oppassen voor al te hoge verwachtingen over de Arabische lente. Ook in Europa hadden democratieën kinderziekten. Nederland gaf zichzelf een lange leerperiode vanaf 1848, maar toen Duitsland in 1919 ineens een democratie werd, ging het kort daarna mis. Ik ben hoe dan ook positief over de steun van de G8 aan Egypte en Tunesië.

Minder positief ben ik over onze rol in Libië. Burgers van Benghazi beschermen: daarmee kreeg het Westen de Veiligheidsraad mee voor VN-resolutie 1973. Die beperkt zich tot het veiligstellen van het luchtruim van Libië, maar al vanaf het begin werd de resolutie misbruikt voor bombardementen op regeringsgebouwen, met daarbij tevens de ‘onvermijdelijke’ burgerdoden. Nog ernstiger is het dat steeds nadrukkelijker partij wordt gekozen voor de rebellen in de oorlog. Niet alleen dat de NAVO in feite fungeert als hun luchtmacht, maar ook dat het Westen hun eis van regime change overneemt. In plaats van een tweedeling te aanvaarden, willen de rebellen liever het hele land en dus Kadhafi weg hebben. Ik begrijp dat wel. Maar moet het Westen zich als derde partij niet vooral richten op het stoppen van het bloedvergieten te stoppen, en een bestand nastreven?

Sentiment
De praktijk is dat westerse politici voorstellen tot een bestand afwijzen en gewoon meegaan in de haat van de rebellen jegens Kadhafi. En de westerse publieke opinie ook? Als we ons door sentiment laten leiden, doen we vaak stiekem mee met oorlog. Geweld begint in onze harten, heet het. Maar een strategie van vrede ook, voeg ik toe. Bisschop Tutu gaf daar blijk van in Zuid-Afrika, en ook de Poolse vakbondsleider Lech Walesa met zijn recente waarschuwing aan de Tunesiërs om ‘zich jegens het ancien regime niet door wraak te laten leiden’. Wraak, dus de dictator geen uitweg bieden, verlengt het bloedvergieten. De NAVO ziet dat niet, en ook niet dat zij met haar interventie de burgeroorlog in wezen heeft verlengd. Nu gaat zij gevechtshelikopters inschakelen om gerichter te schieten.

Grondtroepen inbrengen wordt in resolutie 1973 uitdrukkelijk afgewezen. Een extra reden waarom de slip of the tong in een radio-interview van GroenLinks-kamerlid Mariko Peters over mogelijke grondtroepen onhandig was. Ook omdat we dan volledig meedoen met het oorlog voeren, zij het in Libië ten gunste van de rebellen, terwijl dat in Afghanistan nu juist tégen de rebellen (Taliban) gebeurt. En waarom dan niet in Jemen of Syrië?

Contraproductief
Tegenstrijdig is ook dat Mladić wél een strafproces wordt aangedaan en Bin Laden niet. Maar dat krijg je, als je internationaal recht tot speelbal maakt van de politiek. Advocaat Geert-Jan Knoops klaagt daar terecht over. De VS meenden na 11 september 2001 wraak te mogen nemen op grond van het ‘recht op verdediging’, ook al was er geen staat die hen aanviel, maar een groep. En ook al heeft Afghanistan in 2001 de VS aangeboden Bin Laden voor internationale  berechting uit te leveren. De wraak bleef niet beperkt tot uitschakeling van Al Qaida in dat land, maar resulteerde helaas tevens in een nu al bijna tien jaar durende bezetting. De laatste tijd gaat het verre van goed in Afghanistan. Aanslag na aanslag en veel doden, ook door vergissingen van Amerikaanse zijde. De oorlog is contraproductief. De Taliban groeit en de mensen worden in toenemende mate antiwesters.

Volgens onderzoeken wil 80 procent van de Afghanen dat het omstreden regime van president Karzai gaat onderhandelingen met de Taliban. Karzai wil dat zelf ook, maar de Amerikanen hielden dat steeds tegen. Inmiddels lijken ze overstag te zijn gegaan. Der Spiegel meldde onlangs al dat de VS nu in een Duitse dorpje geheim overleg voeren met Tayeb Agga, een vertrouweling van Mullah Omar, de Afghaanse Talibanleider. En Hans Klis hoorde Robert Gates, de Amerikaanse minister van Defensie te Singapore zeggen: “Misschien is het in de winter al mogelijk een soort politieke dialoog en verzoening op gang te brengen.” Vandaag werd het bestaan van deze dialoog bevestigd door Karzai. Het lijkt erop dat nu de lijn van Obama wordt gevolgd.

Politietraining is geen civiele bezigheid
Maar het Pentagon drukte ruim een jaar terug een Afghaanse surge erdoor: nog even hard vechten met dertigduizend extra militairen. Iets wat extra duidelijk maakt dat een politietraining in Kunduz niet iets civiels kan zijn. Logisch dat Gates ‘nog wat militaire successen’ als voorwaarde stelt. Maar het is duidelijk dat de Amerikanen er genoeg van hebben, ook al willen ze hun exit zo weinig mogelijk doen lijken op een ‘Vietnam’. Een illusie, ook omdat na Vietnam bijna alle militaire interventies mislukten. Onderzoekers stelden dat vast.

Misschien kan Nederland, al of niet op instigatie van D66, GroenLinks en de ChristenUnie, en mogelijk met inschakeling van de EU en de VN, zijn inspanningen gaan richten op een bestand met de Taliban of, nu de Amerikanen er al mee bezig lijken, op een versnelling daarvan. En laten we als Nederland met Rutte (ook al sputtert D66 tegen) niet kiezen voor een verdergaande deelname aan de oorlog in Libië, maar om het bloedvergieten te stoppen. De oorlog telt nu al tien- tot vijftienduizend doden. Moeten er nog meer bij?

Dit is een licht geactualiseerde versie van een artikel dat verscheen in magazine Het Goede Leven van 25 juni onder de titel ‘Midden-Oosten, we moeten niet meevechten’, en in magazine De Linker Wang van juni-juli en VredesMagazine van juni-juli 2011, beide onder de titel ‘Laat NAVO-land Nederland zich inzetten voor vrede’.