15 september 2012

Nieuw bewustzijn vraagt om kracht van inspiratie, ook in de politiek

De verkiezingen hebben gezorgd voor een ander politiek midden, nu het CDA tot dertien zetels is teruggevallen en zowel de VVD als PvdA onverwachts nogal groot zijn geworden. Een tweede, even plausibele perceptie is dat het midden niet anders is, maar veeleer (zeer) klein is geworden, omdat ‘de grote twee’ behalve het CDA hun flanken leegzogen en als het ware de informele leiders werden van respectievelijk rechts en links Nederland.

Uit balans
De verkiezingen stonden hoe dan ook in het teken van drie trends in de samenleving: ten eerste angst, mede ingegeven door de crisis; ten tweede een gevoel dat de maakbaarheidsidee op haar grenzen stuit; en ten derde de opkomst van een nieuw bewustzijn. Angst is gebrek aan vertrouwen – ook in zichzelf –, en daardoor uit-balans-zijn. In het op onbehagen en angst inspelen is de PVV de kampioen, maar dit keer heeft het minder gewerkt. Men kan zich als populist ook overschreeuwen. Maar een kabinet van VVD en PvdA, al dan niet aangevuld met andere partijen, zal door het nemen van impopulaire maatregelen niettemin gauw weer kwetsbaar worden voor dit extreme populisme.

Angst kun je trouwens ook proberen te beantwoorden door authentieke redelijkheid uit te stralen. PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom deed dat succesvol, reden waarom het strategisch stemmen dit keer een hoge vlucht nam. Je kunt ook zeggen dat veel kiezers kozen voor redelijkheid in de hoop op een constructief compromis tussen VVD en PvdA. Maar wellicht ook door het onbewuste gevoel dat de ‘maakbaarheid’ – het alles onder controle kunnen hebben – voorbij is, knappe economen en politici ten spijt. En ook, om met Herman Wijffels te spreken, dat het draagvermogen van de aarde grenzen stelt aan onze welvaart en dat daarom het werken aan sociale en ecologische duurzaamheid weleens de hoogste prioriteit zou kunnen hebben.

Aan dat laatste appelleerde zeker ook Jolande Sap van GroenLinks. Maar zij stond om dat goed voor het voetlicht te kunnen brengen op achterstand. Zo was de tijd die ze na het ontijdige aftreden van Femke Halsema had om persoonlijk gezag op te bouwen, zeer beperlt. Verder beging Sap beleids- of beginnersfouten, zoals de Kunduz-missie en de ‘stekkerdoos’. Daarnaast was de sociale koers van de partij niet helder, is duurzaamheid een thema dat inmiddels ook andere partijen in hun programma hebben  gezet, was er het ‘gedoe’ in de partij over het lijstrekkersduel met Tofik Dibi, opereerde de fractie niet sterk of te weinig als team, en waren er constant slechte peilingen, die bovendien verhinderden dat Sap aanwezig kon zijn bij de belangrijkste tv-debatten.

Inspiratie
Maar omdat er in de samenleving geleidelijk een nieuw denken of nieuw bewustzijn ontstaat – zoals diverse stromingen van idealisme en ook ecologische, ja zelfs humanistische spiritualiteit – waren krachtige inspiratie en sterk vanuit het hart opereren van belang geweest als antwoorden op de angst. Datzelfde geldt, ook al deed hij zijn best, voor CDA-leider Sybrand van Haersma Buma – het verleden van zijn partij en de samenwerking met de PVV ten spijt.

De debatten waren over het algemeen nogal mentaal. Van idealistische partijen en zeker van GroenLinks verwacht je niet een louter mentale manier van opereren, zeker niet in de campagne. Je verwacht daarentegen bezieling, en wel zo dat in elk geval de Partij voor de Dieren electoraal geen enkele bedreiging kan vormen. In plaats daarvan koos de fractie naar het lijkt te veel voor een bestuurlijke houding. Natuurlijk wil je dat je beleid zo veel mogelijk praktijk wordt, maar als het bestuurlijke te zeer je attitude is, raak je je grote drive kwijt of word je algauw de partij van het kleurloze compromis – een verwijt dat voorheen ook de PvdA soms kreeg.

Soulforce
Ik vind echt niet dat het al zo erg is met GroenLinks, maar de kiezers kregen wel het gevoel dat de fractie te nadrukkelijk salonfähig wilde zijn. Ook als het alleen maar imago betreft, gaat dit altijd ten koste van het elan in de campagne. Jolande toonde de laatste weken van de verkiezingen grote veerkracht, maar het lukte haar niet de mensen van het nieuwe bewustzijn met soulforce of met een bevlogen compassie voor mens en natuur te winnen. Jolande is een bekwaam politicus met een warme uitstraling, maar ik miste op 25 september in haar optreden bij Pauw & Witteman de reflectie op haar eigen beleid. Evenmin toonde ze veel begrip voor de critici in eigen kring of erbuiten, die immers ook voor een deel ‘gelijk’ kunnen hebben – zoals in het geval van ‘Kunduz’, waarbij het niet louter gaat om het betonen van internationale solidariteit, maar ook om de context van oorlog en westerse militaire interventie.

Wie weet lukt haar dit alles in een later stadium wel, nadat eerst het onderzoek over wat er misging, heeft plaatsgevonden. En nadat in een partijcongres er hopelijk een discussie komt over een heldere strategie en koers, inclusief de precieze positionering van de partij in het politieke spectrum.Inmiddels heeft Jolande als fractievoorzitter de handdoek in de ring gegooid en is Andrée van Es als voorzitter van de onderzoekscommissie vervangen door Nel van Dijk, beide mensen van het eerste uur die er mogen zijn.

Jammer overigens dat Jolande zich na te hebben geaarzeld, toch heeft teruggetrokken. Een zichzelf benoemde top (ook in idealistische partijen kan informele macht helaas soms een rol spelen) heeft – onder druk van GroenLinks-wethouders van grotere steden – Jolande zover gekregen de eer aan zichzelf te houden. Zelf had ik dat niet gedaan, omdat die top geen mandaat van de kiezers heeft en zij wel; bovendien was er geen reden om niet eerst het rapport van de commissie af te wachten. Drammerigheid van Europarlementariër Judith Sargentini en vooral de angst van genoemde wethouders dat bij uitstel grote schade het gevolg zou zijn bij de gemeenteraadsverkiezingen over anderhalf jaar, liggen hieraan naar verluidt ten grondslag.

Angst werkt meestal averechts. Zo ook hier, naar het lijkt. De schade die nu is aangericht, kon zo immers weleens veel groter zijn. Jolande Sap opereerde in de korte tijd dat ze leider van GroenLinks was, niet feilloos, maar dit heeft zij niet verdiend. Ik wacht het onderzoek van de onderzoekscommissie verder af en hoop op een spoedig herstel van de partij, die op lokaal stevig geworteld is. Dit niet omdat ik een van de oprichters van GroenLinks ben, maar omdat de partij nodig is in het politieke krachtenveld, mede door haar idealisme.

Dit artikel verschijnt tevens op civismundi.nl en verscheen in een eerdere vorm op joop.nl, bureaudehelling.nl en in De Linker Wang van september 2012.

Advertenties