3 november 2013Tania Meira

Ik heet jullie (met het matige weer ten spijt zelfs 28 in aantal) hartelijk welkom op deze vijfde bijeenkomst van het Filosofisch Café Leiden, en speciaal de inleidster van vandaag: onze aller Tania Meira [rechts]. Het thema vandaag is zoals bekend ‘Het Slimme Onbewuste in ons dagelijks leven’. Het thema van dr. Karin Melis, die op 1 december (15.00 uur) zal spreken, is ‘Het Kwetsbare Verlangen naar Belonging’. Mogelijk lijkt het bij ons meer over psychologie of sociologie te gaan dan over over filosofie. Maar dat is schijn: in de filosofie is sofia (wijsheid) een wijd begrip, dat ook andere disciplines raakt: sociologie, geschiedenis, spiritualiteit (de relatie of verbinding met zowel ons diepere Zelf als met de mysterieuze grond van ons bestaan) en zeker psychologie. Psychologie is overigens nog een jonge wetenschap, waarvan Freud en Carl Jung, hoe divers ook onderling, de bekendste representanten zijn. Ook kunnen (kwantum)fysici tegelijk filosoof zijn, denk maar aan David Bohm.

Ook in een artikel van de bekende Duitse filosoof Peter Sloterdijk in Filosofisch Magazine van oktober 2013 over het vriendschapsidee van Plato en Aristoteles zie ik hoe breed de filosofie is. Plato haalt zelfs de situatie voorafgaand aan de  incarnatie erbij, dus toen onze ziel zonder meer goddelijk was in zijn optiek en nog echt gericht op het Ware, het Goede en het Schone. Diepe vriendschap zou een soort herkenning daarvan zijn, dus dat je bij een vriend die goddelijke uitstraling van voor de geboorte herkent. Je stijgt bij het sluiten van vriendschap daarmee als het ware boven het ego of de persoonlijkheid van jezelf en van die vriend uit – in die zin dat je diens ego wel bij hem onderkent, maar er op een milde wijze doorheen ziet. Aristoteles lijkt wat pragmatischer, maar bij hem – bij wie het net als bij Plato om vriendschap tussen mannen gaat – is het in essentie een deugdenzaak, omdat de Griekse man de drager van deugden zou zijn. Eer, hoogachting en liefde kunnen tussen de Jonathans en Davids ook gaan meespelen, zeker in de evolutie van de cultuur.

Vandaag is het hebben van zelfvertrouwen en liefde voor jezelf (je Zelf), een belangrijke basis voor vriendschap. Wat ik hoe dan ook maar wil zeggen is, dat bij zo’n reflectie algauw ook sociologie, geschiedenis en/of psychologie om de hoek komen kijken.

Dit gold ook voor het thema ‘synchroniciteit’ van de vorige keer, waarover ik op 8 december a.s. tevens een zondagochtendlezing in Bloemendaal moet houden. Dat bericht over 8 december verscheen op mijn blog en daarna via derden ook algauw op Twitter; iemand reageerde toen: “Ik woon tweehonderd kilometer verwijderd van Bloemendaal, anders zou ik erheen gaan”, want, schreef ze, “je hebt altijd mooie dingen te vertellen.” Dit is aardig gezegd, maar ze vroeg zich tevens wel af of de mens behalve het leren van synchroniciteit deze wel naar zich toe kan trekken, en wel omdat de mens volgens haar “zichzelf wel eens te veel in de weg kan zitten”. Ja, zo is mijn antwoord, ons ego, onze persoonlijkheid of onze beperkende overtuigingen kunnen net als bij de vriendschap in termen van Plato voor synchronisch leven een blokkade vormen. Anderzijds zegt de wijsheid ons dat we ook een innerlijke stem, mogelijk een soort goddelijke innerlijke leiding hebben, waardoor we juist wel tevens de magiër van ons eigen leven zijn, hoe paradoxaal dat ook mag klinken bij synchroniciteit.

Welnu, daarmee zijn we beland bij 1) de levenskunst die als de rode draad door ons Filosofisch Café Leiden loopt, dus niet alleen hoe we veredeld kunnen denken maar ook vooral hoe we veredeld en kunstig kunnen leven als Leidenaar; 2) bij het belang van psychologie in deze; en dus 3) bij het thema van vandaag: welke rol het Slimme Onbewuste bij dit alles speelt – filosofisch, psychologisch en qua levenskunst. Dear Tania: the floor is yours.

Naschrift
Mededelingen: Tania en ik hebben op 18 oktober deelgenomen aan het Symposium ‘Filosofie en Spiritualiteit’ (Universiteit Leiden), een initiatief van de bevriende filosofen Gerard Visser, Rico Sneller en Hans Gerding. In dit geval trad als spreker op de bekende oud-hoogleraar Fons Elders, die bereid is medio 2014 ook voor ons een inleiding te verzorgen. Karin Melis zal op 1 december voor ons spreken over ‘Het kwetsbare verlangen naar belonging’, en Jan ten Brink, een leidende functionaris van de Leidse loge van vrijmetselaars, zal dit op 5 januari 2014 doen over de identiteit van de vrijmetselaars en vooral het accent van de ‘innerlijke reis’ daarin. De discussie over het thema ‘Het Slimme Onbewuste in het dagelijks leven’ (over onder anderen Freud, Jung en Dijksterhuis, met tevens de vraag hoe sturend het onbewuste wel is, met het begrip ‘individuatie’ ook als het overstijgen van de tegendelen in ons), kenmerkte zich door grote levendigheid. Hetzelfde gold voor de ‘borrel’, of liever ‘het glas wijn’, na afloop bij de expositie beneden.