3 december 2013Malala

“Panta rhei”, “alles stroomt”, zei Heraklitos. Vooral bewust levende mensen gaan dit in deze tijd van enorme maatschappelijke verandering – of revolutie volgens transitiehoogleraar Jan Rotmans in zijn boek In het oog van de orkaan – inzien. Sterk aan het veranderen zijn: het weefsel van de samenleving, de economie, de technologie en – niet in de laatste plaats – het denken. Zie bijvoorbeeld de overgang van het dualiteitsbewustzijn – nog blijven hangen in het denken in tegenstellingen, zoals die van goed en kwaad, mannelijk en vrouwelijk of van licht en donker – naar (kosmisch) eenheidsbewustzijn. Het is een overgang die gaande is en als onderstroom te constateren is, wat niet wil zeggen dat het oude denken, laat staan oude structuren, meteen ook weg zijn. Vredesmensen ruiken nu zeker wel hun kansen, als Amerikaanse kernkoppen in ons land mogelijk kunnen worden ingeruild tegen de JSF. Het verzet tegen eenzijdige wapenleveranties aan Syrische rebellen en tegen westerse militaire interventie mocht er ook zijn. Tevens is er nu kritiek te horen op de drone-oorlogvoering van Obama, die slachtoffers aan eigen kant zou uitsluiten.

Toch kun je niet zeggen dat de inzet of actie voor vrede vandaag de mensen echt in vervoering brengt. Dit temeer waar de op een Gandhi lijkende 16-jarige Pakistaanse Malala in het tv-programma College Tour wel groot enthousiasme teweeg kon brengen. Zij heeft zielskracht en wijst het Westen erop dat Afghanistan geen wapens nodig heeft, maar scholen en pennen. En tegen de jihadisten, die haar met geweld belaagden en bijna het leven namen, zegt ze dat ze hen vergeeft, hen er tevens op wijzend dat ze zich totaal vergissen in hun perceptie van de islamitische jihad, dus dat die juist geen geweld impliceert, maar veeleer een innerlijke of geweldloze dimensie heeft. Je proeft bij haar een spirituele geladenheid. Haar houding laat ons inzien dat vrede meer is dan het type straaljager of de nog te grote omvang van onze ‘defensie’, omdat we zonodig in Mali weer onze ‘bondgenoten’ moeten helpen strijden tegen de jihadisten.

Maar hoe we individueel en collectief met elkaar omgaan, is ook een zaak van vrede, bijvoorbeeld of we sterk polariseren en/of fanatiek debatteren dan wel een zekere mildheid aan de dag leggen. Het eigen onbehagen populistisch projecteren op derden is eerder geweld dan vrede. Dat geldt ook voor minder goed met onszelf omgaan, waarvan zelfafwijzing (het niet van jezelf houden), depressie en eenzaamheid symptomen zijn. “Met de ander strijden geeft oorlog, maar worstelen met zichzelf geeft vrede”, zegt een soefiwijsgeer. Zonder innerlijke vrede zien we onszelf, de ander en de natuur vaak niet zitten. Futuroloog of transitiehoogleraar Jan Rotmans voorspelt mede door de digitale revolutie een ‘groene eeuw’, waarbij duurzaamheid en het meer in verbinding zijn met de natuur hoge ogen zullen gooien. Wapens zullen in zo’n groene eeuw nog niet weg zijn, maar is het vredesperspectief dan niet dat mensen wel, net als met de natuur, beter met elkaar en met zichzelf zullen omgaan?

Deze tekst verscheen eerder onder meer als column in Vredesmagazine, december 2013.

Advertenties