20 december 2013

heraclitus

We leven in een boeiende tijd, een soort overgangstijd met afbouw van het oude en tegelijk opbouw van het nieuwe. “Alles stroomt”, zei Heraclitus. Het leven is dus verandering, onze cellen vernieuwen zich dagelijks en er is straks weer een nieuw jaar. Maar veel wijst erop dat er thans iets meer aan de hand is.

Omdat het mentale debat dominant is in onze door media en internet bepaalde ‘materiële’ wereld, is er helaas de verleiding de genoemde omslag vooral te zien in termen van structuren. We vergeten maar al te vaak dat structuren, ook de politieke, (ja zelfs crises) een spiegel zijn van de eigen innerlijke wereld. Zo ook Peter Giesen in zijn essay ‘De weg van de meeste weerstand. Pleidooi voor de betrokken burger’ (2013). Hij zoekt een antwoord op de vraag waarom mensen volgens onderzoeken gelukkig blijken met hun eigen leven, maar ongelukkig met wat er publiek of aan de top gebeurt. Of hoe een verklaring te vinden tussen individueel optimisme en publiek pessimisme. Giessen wil niet terug naar de tijd van de verzuiling, toen de grote ‘van-bovenaf’verhalen ‘valse’ zekerheid boden, maar stoeit met het proces van individualisering, dus dat je ziet wie je bent en je losmaakt van knellende verbanden en verstikkende waarden.

Individualisering zie ik als een niet te stoppen proces met een bewustzijnsdimensie. Dat laatste wordt te weinig onderkend, ook door de Belg Paul Verhaeghe, die in zijn studie Identiteit vooral kijkt naar de psychische gevolgen van de structuren, in casu die van de concurrentie in onze ‘neoliberale’ samenleving, die ons ziek zou maken. Best goed daarnaar te kijken via versterking van democratie en publieke sector, maar laten we niet vergeten dat vernieuwing via af- en opbouw nu niet meer van de vastgelopen ‘grote verhalen’ komt, maar van onderop bij het individu en zijn bewustwording begint. Het Ken je zelf van Socrates is weer terug. Het individu krijgt met vallen en opstaan contact met zijn diepere Zelf en thans zo meer positieve waarden van onderop aangereikt via een van binnenuit komende spiritualiteit – anders gezegd: de innerlijke stem die ons leidt bij de vraag wat te doen in het leven.

Deze cultuuromslag van dualiteitsbewustzijn (denken in tegenstellingen) naar eenheidsbewustzijn betekent niet dat oude structuren meteen weg zijn. ‘Publiek pessimisme’ is niet een zich afkeren van de politiek op zich, maar eerder dat velen hun individuele bewustwording en dito vernieuwing nog niet terugvinden bij de huidige elite. Ik zie ‘publiek pessimisme’ dan ook wel als een teken aan de wand, maar tevens als tijdelijk nodig en dus als iets voorbijgaands, gezien de niet te stuiten cultuuromslag die gaande is.

Deze column verscheen onder meer in magazine De Linker Wang van december 2013 en op civismundi.nl in januari 2014.

Advertenties