November 2014Moerland

Filosofisch Café Leiden met Bram Moerland

Jullie hartelijk welkom vandaag op dit Filosofisch Café Leiden c.q. Zinweb Café Leiden. Speciaal welkom voor Bram Moerland, die ik hierna nog verder introduceer. Vorige keer begon ik met een terugblik op ons goedlopende café, wat ik nu oversla. Eveneens het filosofisch even stilstaan bij levenskunst of persoonlijk geluk, dat in de middeleeuwen vreemd genoeg nauwelijks een item was maar terecht de laatste eeuwen, maar vooral in deze tijd weer terug is. Ook in Leiden gezien de geslaagde Geluks-route in september. Dat ik dit oversla, is niet zozeer omdat Maarten ‘t Hart gistermiddag ter promotie van Nederland leest met een helikopter via diverse plaatsen in het land om 4 uur in Leiden landde om met ‘n muzikale omlijsting van Tania Kross voor meer dan 100 mensen in de Centrale Bibliotheek hiernaast – handig voor me zulke rituelen even bij te kunnen wonen – z’n heruitgegeven boek ‘Een vlucht regenwulpen’ te signeren.  Ik doe dat ook niet omdat er in oktober een hausse was van de emotie ANGST door het verloop v.d. burgeroorlog in Syrië en Irak, ook al lijkt die angst gelukkig nu weer wat weggeëbd, mogelijk mede door het mooie weer ha ha. Gister zei een spreker in de bibliotheek, nadat Maarten ‘t Hart had gezegd dat hij zo’n helikoptervlucht iedereen kon aan raden vanwege de geweldige uitzichten die dit vaak geeft, dat hij had overwogen ‘in bikini te komen’. Wat die angst betreft, had ik de eer om vorige week 27-10 op uitnodiging te discussiëren met kamerlid en buitenland-expert Han ten Broeke op een druk bezochte VVD-bijeenkomst in A’dam, – hij als voorstander en ik als tegenstander van de hernieuwde westerse oorlog in Irak, iets wat m’n journalistieke artikelen duidelijk hadden gemaakt. Leuke dialoog.

‘Politieman van de wereld’?
Je niet door emotie laten leiden, waar we net als in 2003 spijt van zullen krijgen, omdat partijkiezen in een burgeroorlog niet alleen volken-rechterlijk, maar ook polemologisch niet kan, iets heeft van springen in een brand, een militair ingrijpen, waardoor partijen juist harder gaan vechten. Het hoofd koel houden, de dreiging van ‘djihadisten’ niet overschatten, was mijn devies en nadenken voordat je als een soort ‘politieman van de wereld’ het door militaire interventie nog erger maakt dan het al is.

We leven in een tijd van een enorme diversiteit. Die kan eenzaamheid geven maar ook een enorme verrijking. Van de biologe en voedsel expert Louise Fresco is het boek Kruisbestuiving. Ze sprak er zaterdag jl. over voor NPO1 en stelde, dat we, ook mede in het kader van optimaal gebruik van het zonlicht voor een ontwikkeling staan, waarin we meer overnemen van andere soorten in dieren- en plantenwereld, zonder dat er ooit sprake zal zijn van een hybride mens. Een bevruchtende diversiteit ook in culturele zin, voeg ik toe, kruisbestuiving is in deze een mooi woord, iets waarvoor het van belang is openheid aan de dag te leggen en niet aan oude overtuigingen als gestolde lava vast te willen houden. Misschien hangt eenzaamheid, wat journalistiek weer wat in de aandacht is, hiermee voor een deel samen. Byron Katie zei eens:

’Totdat ik vrede heb in mezelf, kan ik niet in vrede naar je kijken’.

Zelfliefde als antwoord op eenzaamheid?
En een soefi-wijsheid, waarvan de nu in Irak en Syrie met elkaar strijdende sji-iten en sunnieten kunnen leren, maar ook wij in het Westen, is: ‘Strijden met de ander geeft oorlog en worstelen met zichzelf geeft vrede’. Jan van Koert van Vine-coaching: ‘Juist de gebeurtenissen, die we slecht en naar vinden, zijn ervaringen die ons het sterkst transformeren en ons zo diepte en puurheid geven’. Dat zijn zo van die paradoxen in het leven, ook dat liefde voor je zelf – dat is niet of minder je ego – , dus ‘zelfliefde evenals zelfvertrouwen je vaak dichter bij de liefde brengt’. Is er inzake de eenzaamheid, die bij uitstek een modern probleem is, nu de zuilen ingestort lijken en in althans de westerse landen een op de drie mensen alleen woont, ook sprake van zo’n paradox? Ik denk het. Enerzijds willen we de eenzaamheid echt liever kwijt en anderzijds kan een althans tijdelijk soort afzondering ook heilzaam zijn voor ons. Misschien weten we dat uit ervaring, single of niet. Filosoof Thoreau noemt eenzaamheid ‘het beste gezelschap’ en Nietzsche zegent indirect ook de eenzaamheid, er aan toevoegend, dat ons ego eenzaamheid ‘tot een gevangenis maakt’. Veel eenzaamheid lijkt vandaag de dag ook te herleiden tot het gevoel van afgescheiden zijn, dus af-ge-scheiden je voelen van je Oerbron, niet verbonden zijn met de Oer-werkelijkheid, wat kennelijk ook terug gaat slaan op je emotionele bestaansniveau. Mogelijk ook op je lichamelijke bestaansniveau, omdat dat gevoel van af-gescheidenheid tevens lichamelijke gevolgen kan hebben. Je kunt ook zeggen dat een eenzijdig je focussen op het medisch lichamelijke zin materiele zin een veronachtzaming van bewustzijn ten gevolge kan hebben, anders gezegd van het leven zelf, dat als bewustzijn meer dan de vorm, meer dan materie, ja deze juist bezielt en ‘innerpower’ geeft Misschien horen we straks in hoeverre ook Zarathustra hierop wat licht deed schijnen.

Tenslotte voordat ik Bram nader aankondig nog even kort een andere paradox: Die van enerzijds een extreem hete zomer recent gezien de conflicten in Gaza, Oekraine en vooral Syrie en Irak en ook kreten als ‘de wereld staat in brand’, terwijl anderzijds Harvard onderzoekers als Steve Pinker en ook in Nederland iemand als Hans Achter-huis in het net verschenen boek “De Kunst van vreedzaam vechten’ aantonen zoals ik ook de vorige keer al kort noemde, dat het geweld via oorlogen en moorden sinds de Middeleeuwen en ook zelfs de laatste jaren vrij drastisch aan het afnemen is en dat zoals Pinker zegt ‘anders dan de beelden op het scherm te zien geven we in de meest vredelievende tijd leven’. Die paradox, die onlangs ook tot uiting kwam in een Unesco-onderzoek over doodsoorzaken, waarin kanker vrij hoog schoort maar ‘oorlog en terrorisme’, de weinig succesvolle Arabisch Lente ten spijt, anders dan we vaak denken onder aan de lijst staat. Het is iets wat ik tenslotte dus nog meegeef om over na te denken. Ook dat zoals Steven Pinker op grond van onderzoek stelt, waarden als empathie en zelfbeheersing aan het opkomen zijn, dit ten koste van eigenschappen als sadisme en wraak.

Thomas, Pelagius, Katharen etc belicht door Bram Moerland
En nu de hoofdmoot van vanmiddag: Bram Moerland is afkomstig uit Zeeland, studeerde eerst wiskunde en later filosofie hier in Leiden, was docent cultuurfilosofie aan de Academie van Beeldende kunsten en Technische Wetenschappen in R’dam, voorts aan de school voor Journalistiek in Utrecht, en ook aan een opleiding van Hindoe Geestelijken en thans nog steeds voor de stichting voor Filosofie Oost West. Hij was aanvankelijk erg geïnspireerd door de Zwitserse psychiater-psycholoog Carl Gustav Jung. Later ging zijn belangstelling uit naar de gnostiek, waarover hij vele lezingen gaf en nog geeft en ook twee boeken schreef, te weten: ‘Schatgraven in Nag Hammadi :een inleiding tot de gnostiek’, 2004 en ‘Schatgraven in Thomas: ‘De oorspronkelijke betekenis v.h. Thomas-evangelie’, 2007, de laatste een dikke pil van 400 pagina. Ook schreef hij over de Katharen met daarin ook een hoofdstuk over Pelagius, een Ier, die veel aanhang kreeg in Rome rond 400 na Chr. over zijn authentieke mensvisie, die ook vandaag weer opgeld doet, – zoals Mandela het ook uitdrukte, dus dat we onvoorstelbaar krachtig zijn van binnenuit, als we het maar zien en er niet bang voor zijn -, maar die het uiteindelijk moest afleggen tegen Augustinus, die de mens maar een nietig zondig wezen vond. Hij vertaalde ook meerdere boeken, o.a. dat van Louis Fisher:’ Gandhi: zijn leven en zijn boodschap’. Blij en trots zijn we dat je er bent Bram. Genoeg onderwerpen waren er, maar we kozen tenslotte voor Zarathustra. Bram Moerland: ‘the floor is yours’.

Zarathustra
Het unieke van Zarathustra (600 v Chr.) is volgens Bram, dat hij de visie van de mens als autonoom individu van Hamoerabbi (800 v.Chr.) religieus onderbouwt. Hamoerabbi gaf het individu in die tijd van dominant tribalisme en slavernij rechten in wat wel de ‘eerste rechtsstaat’ heet. Zarathustra krijgt van God de opdracht de mensen te vertellen dat ze ‘zelf kunnen oordelen‘ wat ze behoren te doen, als het gaat om de keuzen tussen goed en kwaad’ en dat zij ‘vreugde zullen kennen, als ze daarin handelen in overeenstemming met hun ziel’. Mensen die de ‘appel-mythe van Adam en Eva uit Genesis kennen, weten dat dit een geheel ander verhaal is, nl dat God hen juist verboden heeft kennis te krijgen van goed en kwaad. Bram maakt duidelijk, dat de joodse priesterklasse in Babylonische ballingschap natuurlijk kennis had van de leer van Zarathustra, maar deze verwierp als te verlicht of te bedreigend voor hunhun macht. Vandaar dat ze na terugkomst het Genesis-verhaal schrijvend daarin het vreemde en zeker voor de mens van nu onbegrijpelijke gebod van God aan de mens, juist niet die ‘appel van goed en kwaad’ te (mogen) eten, opnamen. Een negatieve mensvisie die helaas zelfs in Europa tot op vandaag is gaan doorwerken. Voor hen die hier meer over willen lezen verwijs ik naar www.BramMoerland.nl ad: teksten en dan: ‘Zarathustra’s Bergrede’.