3-4-16 images

Allen weer hartelijk welkom, speciaal Tjeu van den Berk, die ik strak nog wat nader introduceer. Beetje actueel filosoferen over ‘Brussel’, Syrië, vluchtelingencrisis of de deal met Turkije dan wel een omstreden referendum, kan dat wel? Het in een dagblad afgedrukte Manifest van 30 maart van filosofe Marli Huijer en ethicus Martin van Hees, dat 182 mensen en ook veel filosofen achter zich kreeg, en dat pleitte voor ‘meer gastvrijheid voor vluchtelingen’, geeft de indruk van wel. Maar het kreeg ook kritiek, tevens het argument, dat gastvrijheid ‘eigen belang’ is, want ons ‘meer welvaart’ en vrede brengt. Voor filosofe Maria Janssens was dat zelfs een reden om het niet te tekenen. Zo heeft de vluchtelingen-deal met Turkije m.i. ook een stuk eigenbelang, nl. dat het nu zo is het argument meer geordend gebeurt of dat een grote stroom tegelijk ‘toestanden’ geeft. Terwijl een keerzijde v.d. Turkije-deal is, dat de vluchtelingen in Griekenland nu in de problemen zitten en we hopen dat Turkije die deal niet schendt.

            Signaleren en/of situaties schetsen

Hoe dan ook, als je zulks filosofisch bekijkt, kom je al gauw op het terrein van ethiek en/of politiek. Vooral dat laatste geldt ook, als je het debat over ‘Brussel’ zoals nu bijna beperkt tot het al of niet falen van de veiligheidsdiensten. Niet dat filosofen het nooit over politiek mogen hebben, maar het voorschrijven van beleid is niet direct hun ‘pakkie-an’. Filosofie is een geesteswetenschap, die de empirie bekijkt en onderzoekt, er zelf deel van uit makend, zoals een wetenschapper de mens onderzoekt, terwijl hij zelf ook een mens is. Signaleren en/of situaties schetsen ja ook wel eens een ideaal stellen, lijkt hoe dan ook meer op de weg van een filosoof te liggen dan een gedrag voorschrijven. Hij kan zo gaan filosoferen over de achtergronden van de aanslag in Brussel, zoals, of daar ook emoties van wraak en haat een rol speelden dan wel meer elementen van een religieuze ideologie, bijv. het wat omstreden salafisme, maar hij zal geen pleidooi gaan houden voor nog meer westerse luchtbombardementen dan nu al gebeurt op delen van Syrië en Irak, waar IS de scepter zwaait. Natuurlijk kan een filosoof zo inzake het jl. referendum van 8 april de vraag in het midden brengen of de EU-onderhandelaars wel genoeg rekening hielden met het feit dat Oekraïne lang deel was van de Sovjet-Unie en dat in Rusland er breed een angst heerst te worden geïsoleerd, maar hij zal zich niet uitspreken tegen of voor het verdrag van de EU met Oekraïne. Ook al lijkt dit een vrij ongevaarlijk compromis, nu steeds duidelijker wordt, dat Europa nog beslist geen toetreding van dat land tot de EU wil.

      Hoe meer afgestemd zijn en/of in verbinding leven? 

Een filosoof kan op een ander niveau uitleggen dat mindfulness impliceert als individu minder onbewust vanuit de automatische piloot te handelen als individu en aandachtiger in het leven te staan, kortom zo meer in het nu te zijn. Of dat je via reflectie of yoga zou kunnen ontdekken wat je ware natuur is en tevens dat het Leven je draagt en jij het Leven dus kunt vertrouwen, zeker als je afgestemd en/of in verbinding leeft.    Maar filosoferen is niet vertellen dat je zo’n attitude of zo’n perceptie zou moeten hebben. Filosofen zijn geen psychotherapeuten. Filosofie kan  ons zo als individu er wel van bewust helpen maken, dat we geluk beter niet kunnen verwarren met genot, een emotie of het leven in een rijk land, maar dat geluk een innerlijke gesteldheid  is, iets van je hart, een manier van zijn, die we kunnen verwerven. Maar zij staat beslist niet te juichen als de politiek zoiets zou veralgemeniseren en bijv. maatregelen zou nemen vanuit de eenzijdige gedachte dat vluchtelingen uit Afrika alleen uit kortzichtig geluks-belang het risico van de boottocht over de Middellandse zee nemen, even vergetend dat je ook in een ander land ongelukkig kunt zijn                     Levenskunst

         En hoe zit het dan met de levenskunst, vaak een onderdeel van filosofie en die in elk geval vrij centraal staat in ons Café. Misschien horen we daarover meer in de Nacht van de Filosofie op 15 april of a.s. vrijdag 8 april op de Leidse universiteit Lipsiusgebouw  zaal 011. Dan is er het Minisymposium ‘Filosofie, Erotiek en Spiritualiteit’, waar ‘spiritualiteit van het erotische’ het thema is en ook de vraag of spiritualiteit en sensualiteit niet nauw met elkaar verwant zijn, inclusief erotiek als onderdeel van levenskunst. Als ik kijk naar 4 filosofisch boeken, die dit voorjaar uitkwamen:1) Hersenbeest van Marjan Slob, 2) Filosofie met een vlinderslag, de daoïstische levenskunst van Woei-Lien Chong, 3) Wass geschah im 20.Jahrhundert? van Peter Sloterdijk – ik kijk uit naar de Nederlandse vertaling – en 4) Sterven voor een idee. Filosoferen met gevaar voor eigen leven van de nu in de VS wonende Roemeen Costica Bradatan, dan springt de laatste er uit als het gaat om filosofie als levenskunst. Ook omdat hij de bereidheid van filosofen als o.m. Socrates en Giordano Bruno om voor een idee te sterven, aan de orde stelt. Dit niet als huidige martelaren doen om tegelijk anderen te doen sterven. Nee dit mede ook omdat het daarin een paradox is dat ze in principe tot dat sterven bereid zijn, terwijl ze ironisch genoeg juist het ‘leven verheerlijken’. En in hun visie juist die bereidheid tot leven leidt en indirect tot een nieuwe filosofie kan leiden. Bradatan stelt dat vanaf de Griekse Oudheid het bij ‘filosofie altijd is gegaan over wat een goed leven’ is. Of om ‘een levensstijl waarbij je hele bestaan betrokken is’, via een proces van Ken jezelf, van ‘je vollediger te maken, je innerlijk te transformeren en je zo te verheffen let wel uit een onbewust geleid leven, geplaagd door zorgen’. Zie ook Filosofisch Magazine. April 2016

         Innerlijk ervaren vanuit diep symbolisch bewustzijn

Kortom iets als een creatieve zaak, ook al komt er veel zelfonderzoek bij kijken en ook al lijkt een filosoof in al zijn reflecties over het leven net als Socrates vaak meer een ambteloos burger of een ‘outsider’. Lijkt zeg ik, want hij of zij is dat natuurlijk niet. Zo zou het mooie thema van Tjeu vandaag voor sommigen van ons op eerste gezicht wat ver ons bed kunnen lijken, iets van zo’n 20 of 30 eeuwen terug, maar we zullen denk ik zo meteen gaan horen dat dit dan schijn is. Dat dit thema alleszins met filosofie als levenskunst te maken heeft, ook omdat het ons uitdaagt te kijken naar hoe wij zelf met nieuwe gegevens omgaan, met name hoe wij met belangrijke archetypen vanuit het collectieve onderbewuste omgaan. Of we bijv. de stolling daarvan door onze voorvaderen tot harde leerstellingen, ook zelf niet iets te veel tot onze bewuste uitrusting hebben gemaakt in het leven. Dan wel of wij die archetypen ook al wat meer vanuit een diep symbolisch bewustzijn gaan beleven c.q. innerlijk ervaren.

  Beste Tjeu, je introduceren gebeurde al in het persbericht en de uitnodiging. Je lijkt een incarnatie van Carl Gustav Jung, bent althans een groot kenner van hem, je boeken worden veel gelezen en je geeft lezingen in het hele land, wij zijn hoe dan ook trots dat je dat vandaag ook hier wilt doen voor ons als verhoudingsgewijs jonge zij  herstarte Filosofisch Cafe Leiden.     Tjeu van den Berk, the floor is yours  .

  PS  Het werd een boeiende middag met Tjeu en tegen de 40 aanwezigen. Niet alleen door eloquentie van de spreker, maar ook door het thema. We kregen een beeld van de diepe spiritualiteit van rond de Nijldelta van al ruim 3000 jaar terug met religieuze mythen en archetypische feesten rond onder meer geboorte, jaarwisseling, lente etc. Tjeu onderbouwde dat thema’s en dogma’s van het jonge christendom zoals een drie-enige godheid, een vader die een zoon voortbrengt, een kind dat uit een maagd wordt geboren, god en mens is, sterft, afdaalt in de onderwereld en na drie dagen verrijst uit het beeldrijke Egypte kwamen. En niet in het ‘beeldloze’ Judea c.q. joods-orthodoxe Jeruzalem ontstonden, zoals wij lang hebben gedacht en zoals mogelijk ook de kerkvaders van toen nauwelijks beseften. De stelling van Tjeu van den Berk is, dat de grote christelijke dogma’s en het concept ‘Zoon van God’ evenmin in het klassieke Athene of het wettische Rome ontstonden, maar in het Egyptisch Alexandrië, tevens een smeltkroes van vrijzinnig jodendom, gnostiek, hellenisme en boeddhisme. En een wereldstad, waar echter o. a. de Egyptisch Osirismythe nog volop leefde. Een van de evangelieschrijvers, van wie mogelijk de uitspraak ‘Uit Egypte heb ik mijn Zoon geroepen’, woonde ook in Alexandrië, begrijp ik uit eigen onderzoek voor een boek, dat deze zomer uitkomt. Hoe dan ook, mensen hingen aan de lippen van de spreker en er ontstond een levendige discussie. Een achttal kocht bij Tjeu zelfs een exemplaar van zijn door hem meegebrachte boek Het oude Egypte: Bakermat van het Jonge christendom’, 2015. Nadere berichten zullen volgen over het F.C.L. op 1 mei met als sprekers Gerrit Teule en Paul Revis.

(Dr Hans Feddema antropoloog, historicus en medeoprichter Filosofisch Café Leiden)