15 juni 2014ISIS

In 2003 boezemde het seculiere Baath-regime van de soennitische dictator Saddam Hoessein het Westen angst in, ook al zorgde het in het olierijke land zelf voor stabiliteit. De angst was zo groot dat de VS en Engeland zonder goedkeuring van de VN-Veiligheidsraad er een – volkenrechtelijk onwettige –militaire interventie begonnen. De westerse agressie draaide uit op een ramp. Nu zijn velen in rep en roer vanwege de verovering van de stad Mosul en andere steden in Noord-Irak door ISIS, een extreme (!) afsplitsing van Al Qaida die met executies angst verspreidt en die clandestien wordt gesteund door soennitische generaals van het oude Baath-bewind.

De weinig sympathieke premier Maliki, die behoort tot de sjiitische meerderheid in het land, staat mede aan de basis van deze ontwikkelingen. Hij bevoordeelde de sjiieten (die ook in Iran de scepter zwaaien) ten koste van de twee andere bevolkingsgroepen in Irak: de soennieten en de Koerden. Deze houding van Maliki slaat ook terug op de Amerikanen en Britten, die met hun militaire interventie onheil over het land hebben afgeroepen – inclusief de opkomst van aan Al Qaida verwante terreurgroepen. Bij geweld is het nu eenmaal actie en reactie. Die interventie, het initiatief van Bush en Blair, had niet de instemming van de toen nog onbekende Obama. Ziedaar het dilemma waarvoor de Amerikaanse president zich gesteld ziet, nu er uit de ellende van de oorlog in Syrië en uit de situatie van de Iraakse soennieten, die zich sterk vernederd voelen, een fanatieke groep strijders is voortgekomen die is gericht op de stichting van een kalifaat.

De soep wordt echter niet meteen zo heet gegeten als deze wordt opgediend. Het aantal ISIS-strijders is niet meer dan tienduizend. Zulke groepen gaan vaak ook snel weer aan hun eigen fanatisme ten onder. ISIS heeft trouwens weinig met de islam te maken, ook al grijpt de ideologie nostalgisch terug naar het kalifaat van vroeger. ISIS is gewoon een radicale geweldsgroep onder het mom van religie. Op dit moment lijkt de groep redelijk sterk en trekt ze vanuit Mosul op naar Bagdad. Maar haar troepen zullen in de burgeroorlog die inmiddels is ontstaan, niet echt doorstoten en zeker niet Bagdad kunnen innemen.

(more…)

3 juni 2014IJsman

Soms raakt de actualiteit je. Dat geldt zeker voor de dood van Wubbo Ockels en diens proclamatie op zijn sterfbed van een Nieuwe Religie: “De God van de Humaniteit zit in ons allen.” Wie me ook raakte, is de 20-jarige Laura Maaskant, die onlangs de ellende van weer een chemokuur resoluut weigerde. Toen de kanker terugkwam, besloot ze niet langer te gaan vechten tegen haar ziekte, alles te nemen wat er zou komen en vooral vanuit innerlijke kracht en trouw aan haarzelf iedere dag te leven in het nu. Dat geraakt-worden is ook van toepassing op de bekende 17-jarige Pakistaanse Malala, die op 20 mei in Middelburg de Four Freedoms Awardkreeg.

Alle drie geven ze gestalte aan wat ik verbeelding zou willen noemen. Het geruchtmakende wetenschappelijk onderzoek van Radboud UMC in mei dit jaar, waarin via vijftig proefpersonen de kracht van de geest (‘Mind over matter’ kopten de media) is aangetoond, lijkt een vierde actualiteit. Dus dat mensen bewust hun autonome zenuwstelsel en daarmee hun immuunsysteem kunnen beïnvloeden, zoals Wim Hof (‘the Iceman’) al jaren bewijst via een combinatie van koudeoefeningen, meditatie en ademhalingstechnieken. ‘Verbeelding’ zie ik als het vermogen zich dingen voor te stellen die op het eerste gezicht onmogelijk zijn en om die dan toch werkelijkheid te laten worden. Verbeelding, ook wel ‘de kracht van de gedachte’ – dus dat we worden waarop we ons focussen – is zo de basis van inspiratie en innovatie.

Behalve voor Wim Hof geldt deze omschrijving ook voor Malala, van wie ik de uitspraak in Middelburg ‘Voor mij is vrede niet alleen dat er geen oorlog is, maar vooral dat er geen angst is’, overneem. Op zo’n jonge leeftijd als een Gandhi al een onderbouwde vredesvisie voor de wereld hebben, getuigt van grote kracht en wijsheid. Hetzelfde geldt voor Ockels, die op jonge leeftijd nog een verlegen man was, maar via zijn weg van innerlijke groei later tot aan de laatste dag op zijn sterfbed blijk gaf van een enorme geestkracht. Jan Terlouw zei bij de herdenkingsdienst van Ockels rond 1 juni in de Westerkerk terecht: “Voor hervorming is grote kracht nodig. Die komt zelden van instituten, politieke partijen of kerken, maar van individuen met doorzettingsvermogen en inspiratie.” En wie is er niet onder de indruk van het optreden van Laura Maaskant, die vrijdag 30 mei bij Knevel en van de Brink, waar ze was uitgenodigd in verband met haar boek Leef ! Alsof het je eerste dag is, rustig uitlegde welk een innerlijke ommekeer zich in haar had plaats gevonden. Ze overtuigt en is authentiek. Ze bracht tevens naar voren dat ze met en voor twintigers en dertigers een stichting heeft opgericht om samen ideeën te ontwikkelen met het doel de wereld mooier te maken. Haar slogan is: ‘Geniet van de schoonheid van het nu’.

Zijn dit niet alle vier indrukmakende en hoopgevende voorbeelden van verbeeldingskracht? Wij mensen hebben veel meer inner power dan we menen en kunnen dus veel meer dan we denken.

Dit stuk verscheen eerder in Zaman Vandaag, Hooglandse Nieuwe en op joop.nl en zinweb.nl

6 juni 2014Porosjenko-Poetin

Libië en Egypte gaan weer richting semidictatuur. Thailand beleeft de zoveelste coup, (mogelijk ook met in Nederland gekochte wapens), in Turkije is polarisatie troef – mede door een overspannen of weinig democratische premier – en in Syrië is het nog volop burgeroorlog, ook al is de patstelling nu meer in het nadeel van de rebellen. Democratie blijkt ook nu helaas weer een lange weg. In Oekraïne, waarover ik recent waarschuwde dat confrontatie met de Russische beer averechts werkt, lijkt de massale verkiezingssteun voor Porosjenko een tegenslag voor de mogelijke expansiedrang van Poetin, ook al houdt de laatste zich nu vrij rustig en ook al hebben de rebellen in het Oosten de wapens nog niet neergelegd. Hopelijk brengt het gesprek tussen Poetin en Porosjenko op de herdenking van D-day een oplossing dichterbij. Nieuws is ook het bericht dat Amerikaanse militairen allen over twee jaar Afghanistan gaan verlaten, hoezeer dat volgens Obama “nog geen veilige plek” is . Blij ben ik ook met het pleidooi van onze VN-man Bert Koenders voor “hervatting van onderhandelingen tussen de Malinese regering en Toeareg-rebellen”. Ik trok een tijdje op met Toearegs in de Sahara en heb op zich begrip voor hun verlangen naar meer autonomie in Mali.

Over de verkiezingen van 22 mei wil ik opmerken dat ik vóór Europa ben, ook vanuit de vredesoptiek, maar dat ik anderzijds de vooral in Engeland en Frankrijk gebleken grote EU-scepsis begrijp. Te veel het ‘vingertje heffen’ naar die EU-sceptici, vanuit het ‘correcte’ denken, werkt strategisch gezien niet – Gandhi zou zeggen: de wijze waarop is belangrijker dan het nagejaagde doel. Iets wat men nu in Frankrijk ook begint in te zien. Ik blijf overigens hoopvol: die EU-scepsis vergroot de legitimiteit van het Europees Parlement, de lage opkomst ten spijt. Dat laatste heeft trouwens ook te maken met het feit dat door ontzuiling, bureaucratisering, professionalisering en schaalvergroting de betrokkenheid bij de publieke ruimte, en bij de politiek in het bijzonder, al jaren afneemt. Hopelijk is dit tijdelijk. Te meer omdat ik anderzijds een groeiende positieve onderstroom van Nieuw Bewustzijn constateer, waarbij ik ook even noem dat Wubbo Ockels op z’n sterfbed een pleidooi hield voor een ‘Nieuwe Religie’, namelijk die van humaniteit en duurzaamheid – een nieuwe religie die opkomt, omdat, in zijn vredesvisie, ‘De god van de mensheid in ons allen zit’.

Deze column verscheen onder meer in VredesMagazine en op konfrontatie.nl

4 mei 2014AbStraatman

Allen weer hartelijk welkom op deze 4de mei, en speciaal onze inleider Ab Straatman.

Of de borrel vandaag na 5 uur wat korter zal duren, omdat mensen vanwege de officiële dodenherdenking vanavond wat eerder weg willen, weet ik niet, maar dat de opkomst ondanks 4 en 5 mei en de lentekriebels die dan extra schijnen op te spelen, niettemin goed is (precies 40), is niet helemaal ‘niks’, zoals dat heet, ook al leek het eerst wat anders, toen er wat berichtjes binnenkwamen in de geest van, zoals iemand schreef, “Hè wat jammer nou Hans, te meer gezien de spreker, maar helaas, ik vertrek juist zondag voor tien dagen naar Kreta, op 1 juni ben ik er wel.” Hoe dan ook, that’s all in the game in het drukke leventje dat we allen hebben. Het gaat hoe dan ook goed met het Filosofisch Café Leiden, dat begin juli zijn éénjarig bestaan viert. Leidenaren lijken dit (inclusief de meeste Leidse media) mooi te vinden, en zij niet alleen: er komen ook mensen uit Voorschoten, Voorhout, Leiderdorp, Oegstgeest, Haarlem, Den Haag, Amsterdam en zelfs Lelystad.

Een andere mededeling is dat Tania en ik de laatste tijd weer contact hadden met de Leidse filosofen Hans Gerding, Rico Sneller en Gerard Visser, die bovendien de komende weken minisymposia hier aan de universiteit organiseren, zowel op 9 mei als op 13 mei, de laatste in de Sterrenwacht; bij beide is eenieder welkom; zij die belangstelling hebben, kunnen Tania en mij benaderen. Nu ik toch bezig ben, wijs ik ook graag even op het Zinweb Café in Amsterdam op 21 mei om 18.00 uur en op het symposium in centrum de Roos P.C. Hooftstraat 183 in Amsterdam, waar onder anderen Nico Tydeman, publiciste Lisette Thooft en Brigitte van Baren, de vertegenwoordigster van de bekende Willigis Jäger uit Duitsland (op tafel ligt diens geweldige boekje Het leven eindigt nooit) spreken. De laatste is trouwens de moeder van de jonge psycholoog Lodewijk Houthoff uit Haarlem, hier, evenals de vorige keer aanwezig.

Maand van de filosofie: vervreemding en rationalisering?
We hebben net de Maand van de Filosofie achter de rug, waarin ‘Mens en techniek’ centraal stonden en waarin ook enigszins in de spotlight kwam te staan de machteloosheid en vervreemding die de mens soms voelt bij de technologisering van de samenleving, omdat de geest of het bewustzijn daardoor weleens wat in het gedrang komt; overigens ook, zo voeg ik toe, door het proces van overmatige rationalisering in onze samenleving. Maar mogelijk horen we straks hierover wat meer van Ab Straatman.

(more…)

12 april 2014Rusland-Europa

25 jaar na afloop van de Koude Oorlog wordt de relatie met Rusland, waarmee we als EU grote materiële en immateriële belangen delen, opnieuw gedefinieerd door wantrouwen en vijandigheid. En dat terwijl we zo’n 25 jaar de kans hadden om die relatie te verbeteren. Hoe komt dat? Door de schofterige Poetin of de nare Russen, klinkt het vaak. Ik ben geen fan van Poetin en ben me van de zwakheden van de Russische beer wel bewust, maar zet niettemin vraagtekens bij dit beeld.

Oekraïne is nu de underdog. Begrijpelijk, maar was het niet spelen met vuur van het nieuwe bewind om na het verdrijven van Janoekovitsj het Russisch als officiële tweede taal bij wet af te schaffen? Ook al werd dit parlementsbesluit gevetood door de interim-president, een minderheid wordt erdoor op de ziel getrapt. In de derde wereld ontstaat bijna altijd een burgeroorlog wanneer een eind wordt gemaakt aan de bij de onafhankelijkheid verkregen taalrechten van minderheden. Natuurlijk zijn oude imperiale tendensen uit de tijd, gegeven de huidige mondialisering. Of Poetin dat wel echt beseft en al of niet vanuit revanchisme opereert, is de grote vraag.

Maar even belangrijk daarbij is onze westerse rol. In hoeverre hebben wij na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie de Russische volksziel niet onnodig vernederd, waardoor een vorm van revanchisme een kans kreeg? Het Russische volk ervoer de val van het regime weliswaar als een bevrijding, maar zag anderzijds het verliezen van de Koude Oorlog als een nederlaag. Een ‘verslagen’ vijand geef je geen trap na; zelfs in de dierenwereld gebeurt dat niet. Toch deden we dat door na de vrijwillige ontmanteling van het Warschaupact veel Oostbloklanden al vrij snel op te nemen in de NAVO, hoe graag die dat zelf ook wilden. Bekend is hoe Frits Bolkestein daartegen ooit waarschuwde. Vanuit de vredesbeweging deed ik dat toen ook. Dit was in mijn optiek toen onnodig en een honoreren van een op zich begrijpelijke angst voor Rusland – maar het ging hier om een westerse militaire organisatie. Deze stappen zouden door de Russen worden opgevat als geopolitieke expansie richting hun grens.

(more…)

20 maartMien-Jan

Toen de nucleaire top in Den Haag nog niet in beeld was, noemde dagblad Trouw Mient Jan Faber – mede naar aanleiding van zijn opmerking dat hij nu terugkomt op zijn vroegere acties tegen de kernwapens – een ‘realistische idealist’. Ik heb wel met hem samengewerkt in acties, dialoogconferenties met zowel de ‘officiële’ als de dissidente vredesbeweging uit ‘Oost-Europa’ van toen, en ook in het Komité Kruisraketten Nee onder leiding van Sienie Strikwerda. Dat was een breed comité, waarin ik zat vanuit onder meer de radicale vredesbeweging en de Evangelische Volkspartij (EVP).

Dialoog zagen we in die tijd als van belang om een (kern)oorlog te voorkomen, maar ik ben het met Trouw eens dat Faber terecht ook de dissidenten in landen als Polen steunde. Ik deed dat ook, hoewel ik hun wel steeds adviseerde niet voor de polarisatie te kiezen, maar gezien de militaire overmacht en het ‘havikdenken’ van het communistische bewind, zo geweldloos mogelijk te opereren. De middelen zijn vaak belangrijker dan het doel, zei Gandhi steeds. Dat laatste is iets wat, ook bij de Arabische Lente, in Syrië en tevens wellicht in Kiev weleens wordt vergeten. In die zin – dus als het gaat om het effect – beschouw ik zeker Gandhi en King als ‘realisten’.

Natuurlijk is elke term arbitrair. Achteraf de leus ‘kernwapens de wereld uit’ flauwekul noemen, zoals Faber doet, is aparte retoriek, maar is zeker in het licht van de vredesacties nu rondom de kernwapens in Nederland niet direct het stellen van een ideaal in een wereld, waarin we best iets minder wapens zouden kunnen hebben, ook bij ons als gewone burgers, vooral in de VS. Retoriek mag van mij, maar is in dit geval toch wat verwarrend. Dat laatste geldt zeker voor het feit dat Faber in 2003 de illegale (en mislukte) militaire invasie in Irak van president Bush steunde. Dat was meer denken in termen van (westerse) macht dan van realisme, laat staan idealisme.

20 februari 2014Napoleon

Bij het begin van de Arabisch Lente sprak ik wel over een verlate democratische revolutie. Wat in meerdere Arabische landen plaatsvindt, gebeurde in Europa (los van de Franse Revolutie van 1789 en de reactie erna) immers al vanaf 1870, of bij ons al vanaf 1848. De journaliste Rena Netjes zegt na haar vlucht uit Egypte wegens een dubieuze aanklacht bij Pauw & Witteman: “Onafhankelijke journalisten zijn eigenlijk vogelvrij in Egypte.” En: “Overal kun je klappen krijgen, de mannetjes van de geheime dienst duiken steeds op en je weet nooit wie je verlinkt.” Op dit moment zijn 596 moslimbroeders veroordeeld tot de doodstraf, en ook al zal dit in hoger beroep wel verzacht worden tot (lange) gevangenisstraf, het is niettemin bruut.

De burgeroorlog in Syrië met duizenden doden is natuurlijk veel erger, ook al hebben de ‘rebellen’ met hun keuze voor tegengeweld dit over zich zelf afgeroepen. Oorlog trekt bovendien ‘terroristen’ aan, zoals ook tot op vandaag in Irak door de contraproductieve westerse militaire interventie van 2003. Herhaalt de geschiedenis zich bij de strijd voor het delen van de macht, een van de progressieve idealen van de in de jaren zeventig in Nederland?

Westerse verlegenheid
Doordat de Franse Revolutie van 1789 op zeker moment in bloed ontaardde, kwam de militair Napoleon aan de macht en was er lang de ‘Reactie’. In Libië, waar milities momenteel de dienst uit maken, zie je nu ook zo’n staat van anarchie. In Egypte opereerde de democratisch gekozen regering van Morsi niet bloedig, maar haar bepaald niet tactische optreden leidde niettemin tot een militaire coup die het Westen in verlegenheid brengt. Dat de VS dit alles door de vingers zien, geeft te denken. Het Westen deed dat ook toen er in Turkije in de vorige eeuw regelmatig coups waren en doet dat helaas ook, nu premier Erdogan om maar aan de macht te blijven, daar de rechtsstaat ernstig aan het terugdraaien is. Dat generaal Al-Sissi recent in Rusland voor twee miljard euro aan wapens kocht voor het Egyptische leger, illustreert hoe kwetsbaar het Westen zich in deze maakt(e).

De backlash in vele Arabische landen zou overigens indirect de recente  terugslag van de Turkse premier Erdogan kunnen hebben beïnvloed, zoals voorheen zijn hoopvolle democratisering vanaf 2000 mede een inspiratiebron was voor de Arabische Lente.

Vergeten strategie van Gandhi
In het Midden-Oosten – denk aan Atatürk, Nasser, Saddam Hoessein en Mubarak – is er overigens maar al te vaak een seculiere militaire elite die neerkijkt op de ‘eenvoudige’ (vrome) meerderheid, ja deze zelfs vaak onderdrukt. Dat Egypte in deze terug bij af is, valt te betreuren, maar behoort als backlashblijkbaar tot het langzame proces van democratisering. Zeker als hervormers te weinig de effectiviteit van de strategie van Gandhi in de vingers hebben. Dat Saoedi-Arabië een autocratie blijft en daarin door het Westen en de Europese wapenindustrie (die jaarlijks vier miljard euro aan wapens exporteert naar dat land) wordt gestijfd, is ook een tegenslag. In Tunesië is er na onrust stabilisatie; iets blijer word ik van Marokko, dat recent een nieuwe grondwet invoerde en nu – ook volgens arabist Jan Jaap de Ruiter, die er onlangs was – een ongekende vrijheid van meningsuiting ervaart.

Dit artikel verscheen ook op joop.nl en thepostonline.nl en (in verkorte versie) als column in VredesMagazine en magazine De Linker Wang.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 107 andere volgers