Waarom verbieden langs Duitse graven te lopen?

3 mei 2013

Het besluit van de gemeente Bronckhorst om ervan af te zien ook even langs het graf van tien Duitse soldaten in Vorden te lopen na afloop van de dodenherdenking, is twijfelachtig. Vooral omdat dit gebeurde onder druk van het bericht dat vijftig antifascistische verzetsstrijders het plan hadden protesterend aanwezig te zijn bij de herdenking op de Vordense begraafplaats.

Bij een dodenherdenking gaat het er niet om weer in vijanddenken of rancune jegens de (vroegere) tegenpartij te vervallen, maar om met de energie van compassie te herdenken en dus zonder oordeel – ook sommige verzetsstrijders hebben bloed doen vloeien – stil te staan bij de slachtoffers van oorlogsgeweld, in casu van het geweld in de Tweede Wereldoorlog. Het gaat bij herdenken niet om goed of fout, en de een is of was natuurlijk veel meer slachtoffer dan de ander, maar er kan moeilijk worden ontkend dat (een groot deel van) het Duitse volk ook slachtoffer was. De in de oorlog door Britse bommen omgekomen Duitse soldaten liggen bovendien nu eenmaal in Vorden, en het zou op zich al een daad van uitsluiting zijn hen te negeren bij een officiële dodenherdenking. Herdenken op 4 mei is immers een landelijk (én lokaal) ritueel, maar niet een nationalistisch gebeuren of een demonstratie van exclusief slachtofferschap, laat staan van eigen gelijk. Dat bijna vijfhonderd Vordenaren vorig jaar ook even stilzwijgend langs de Duitse graven liepen, was dan ook niet meer dan normaal. Je kunt dat – dus het niet-uitsluiten van die doden – tevens als een soort verzoeningsteken zien naar de toekomst of naar de buren net over de grens. Iets van vergeving dus, waaraan in Zuid-Afrika Nelson Mandela en Desmond Tutu na de apartheid via ubuntu (‘ik ben omdat wij zijn’) zo opmerkelijk gestalte gaven.

Maar herdenken hoeft niet eens vergeven in te houden. Men kan volstaan met het voelen van compassie zonder oordeel voor de omgekomen naasten. En men mag bij het herdenken wat mij betreft ongemerkt ook nog bitterheid voelen jegens de daders van weleer, ook al gaat het hierbij primair om mededogen met de slachtoffers en ook al is blijvende rancune, hoe begrijpelijk op zich, een minder goede, misschien wel schadelijke energie, ook voor zichzelf. Eenieder moet zelf weten welke energie hij of zij voelt bij herdenken. Elke bevoogding daarin is taboe. Vorden was niet bevoogdend, het koos voor een eigen verantwoordelijkheid, zonder iemand iets op te leggen. Maar het lijkt erop dat van de andere zijde – er waren helaas ook scheldpartijen richting burgemeester Henk Aalderink: hij zou een ‘vuile naziburgemeester’ zijn, en Vordens stilzwijgende gebaar zou gelijkstaan met ‘Holocaustontkenning’ –  nu aan een gemeente vlak bij de Duitse grens wel impliciet wordt opgelegd te doen alsof die Duitse doden er niet liggen. Zo wordt dus verlangd dat bij officiële herdenking bewust aan deze doden voorbij wordt gekeken – wat ook een daad is – en zo dus af te zien van een vredesgebaar naar de toekomst.

Dat de gemeente Bronckhorst voor die druk door de knieën ging, is te betreuren, ook al begrijp ik dat dit wat haar betreft geen toegeven is aan ‘vijanddenken’, maar dat zij een herdenking waardig wil houden en niet graag verstoord ziet. Hopelijk beslist Bronckhorst in 2014 anders.

Dit artikel verscheen tevens in Het Parool van 6 mei onder de kop ‘Vredesgebaar sneuvelt onder druk/verzet’ en als blog op joop.nl, bureaudehelling.nl en zinweb.nl.

 

 

Nieuwe spiritualiteit

Essay, maart 2013

(Oorspronkelijke titel: ‘Nieuwe spiritualiteit als derde weg tussen het materialistische paradigma en de kerkelijke dogmatiek.’)

Wat is het profiel van de nieuwe spiritualiteit? Geen gemakkelijke vraag. Valt bijvoorbeeld mythosofie eronder? Op 7 oktober 2012 was in Amsterdam nog een Nederlandse groep van zestig mythosofen bijeen, met auteur Lisette Thooft als een van de initiatiefnemers. In het artikel ‘Spiritualiteit lijkt terug’ (verschenen op onder meer zinweb.nl en civismundi.nl) noem ik spiritualiteit “de beleving” en de “toepassing” van religie in de breedste zin – religie als een model om het mysterie te duiden. Je kunt spiritualiteit zien als het zich verbonden voelen met het absolute, de kracht die “ons draagt in het leven, zoniet subtiel ons daarin leidt”, waardoor er in ons leven veel meer synchroniciteit is dan we beseffen of willen erkennen. Wijlen David Bohm, kwantumfysicus en soms ‘nieuwe Einstein’ genoemd, noemde dit de “impliciete orde”: ‘toevallige’ ontmoetingen, reddingen enzovoorts door betrokkenheid van de geestelijke wereld. Spiritualiteit is dan te zien als de tocht naar bewustwording – dat er heel wat meer ‘tussen hemel en aarde’ is dan we denkend weten en dat die tocht in ons binnenste begint.

Dit klinkt louter persoonlijk, maar het is de vraag of dit juist is. Emancipatie heeft naast het persoonlijke ook altijd een maatschappelijke dimensie. Maar los daarvan, als je liefde geeft aan je gewonde zelf, waardoor er een proces van (zelf)heling plaatsvindt, dan heeft dat op den duur een uitstralend effect naar de wereld. Iets wat we vandaag de dag beter kunnen begrijpen door de ontdekking van de kwantumfysica: dat alles energie (plus bewustzijn en informatie) is en dat deze energie (dus niet materie) ook de prime mover is van alles. En dat daardoor via de kosmische wet van aantrekking en het grote veld om ons heen de kracht van je (glim)lach of de kracht van je ‘zijn’ vele malen groter is dan je mentale vingertje van ‘zo moet het’. Hoe dan ook, hierdoor hoeft het adagium ‘verbeter de wereld en begin bij jezelf’ vandaag minder cynisme op te roepen dan voorheen. We kunnen ons immers te veel vereenzelvigen met onze ‘ik-beelden’, in wezen rollen om ons te handhaven, een vereenzelviging die ons naast (onbewuste) emotionele blokkaden vaak belemmert in de ontplooiing van het leven. Kortom, in spiritualiteit gaat het om de relatie met ons diepere zelf en met de ‘bron’ of oergrond van ons bestaan, en is beleving van het transpersoonlijke van primair belang.

God als kern van het evolutionaire gebeuren
Spiritualiteit, die ons ook kan helpen bij het oplossen van emotionele blokkaden, is als aardse beleving van religie overigens universeel, zoals ook de mystiek of de innerlijke respectievelijk de ervaringskant van religie iets universeels is. De westerse soefibeweging, ook die in Nederland, geeft die universele dimensie het duidelijkst gestalte in haar erediensten, door elke zondag teksten van zes godsdiensten aan de alwetende, zoals zij dat zeggen, op te dragen. In verwondering en verbinding leven met je bron is daarin de (mystieke) eenheid. Bij zulke religies zijn er natuurlijk wel onderling verschillende godsbeelden, die voor het merendeel ook geheel anders zijn dan die van de nieuwe spiritualiteit, waarin het beeld van ‘een straffende en belonende Heer op afstand’ of een mannelijke god als louter straffende instantie ver weg, er in elk geval niet meer is. Het is God in alles en overal, dus ook God in de mens en de mens in God of God als kern van het evolutionaire gebeuren, dat zich voltrekt als wat we universum noemen, dus dat ‘alles in alles is te vinden’, ook in dat wat ik ben. Kortom, dat er anders dan vaak is gedacht geen kloof is tussen het goddelijke en de wereld, maar dat God een kracht is in het leven, maar niet apart gezet hoeft te worden. Dat Hij of Zij bij wijze van spreken gewoon gebeurt op het centraal station of aan de eigen keukentafel. En dat dit gebeuren ook geschiedt via mensen die contact hebben met zichzelf of leven vanuit hun kern, via mensen die zich laten bezielen door dat goddelijke in de wereld, via mensen die ontdekken dat ze spirituele wezens (kairos-wezens) zijn, die hier als eeuwige ziel aardse/menselijke (chronos)leerervaringen opdoen in hun tijdelijk lichaam.

Naast 1) ervaring van religie gaat het vergeleken bij de meeste kerken in de spiritualiteit om 2) het ontdekken via innerlijk groei via zielenkracht (soulforce) en minder het beroep doen op genade zonder innerlijke zoektocht; voorts gaat het om een 3) ander gods- en 4) ander mensbeeld, maar dat neemt niet weg dat hier sprake is van authentieke religiositeit.

Mede doordat het ‘discours’ – als zou het gaan om de tegenstelling ‘geloof’ met een veel- of allesbepalende leer versus atheïstisch of agnostisch denken, je kunt ook zeggen de kerkelijke dogmatiek versus het materialistisch paradigma – nogal dominant was (is), duurde het lang voordat de ‘derde weg’ van de spiritualiteit ‘boven tafel’ kwam. Het waren niet direct theologen, maar vooral schrijvers, journalisten, godsdienstsociologen en psychologen die het ontdekten of het mede zelf verwoordden dan wel anderszins gestalte gaven.

 

Nederland laat F-16′s in Kunduz

4 maart 2013

De Arabische lente wordt geconfronteerd met heel wat kinderziekten. Milities in Libië hebben vrij spel, de nieuwe president van Egypte opereert niet optimaal en in Tunesië is opnieuw onrust. In Syrië is de oorlog te gruwelijk voor woorden, wat – sektarisch – extremisme en haat sterk oproept.

Vaak vergeten we die immateriële dimensie. Haat is een energie die lang blijft nawerken. In Afghanistan, waar eind 2014 de NAVO-troepen vertrekken, geldt dat zeker ook. Dit omdat daarnaast incidenten als Koranverbranding en het urineren door Amerikaanse mariniers over bebloede lijken van Taliban vooral de buitenlandse bezetting en het ermee samenwerken het huidige bewind in Kaboel zal worden nagedragen. Natuurlijk help het, als er een akkoord zou komen met de Taliban, liefst ook met die in Pakistan, maar de haat zal niet meteen weg zijn. Dat de Taliban vanuit hun kantoor in Qatar wel met Kaboel wil onderhandelen maar niet met Karzai, – in hun ogen een marionet van de VS –, spreekt boekdelen.

In recente besprekingen van de Kunduz-klankbordgroep op het Binnenhof heb ik dat ‘besmet-zijn’ in de ogen van de tegenspeler aan de orde gesteld, nu het kabinet heeft beslist de politiemissie deze zomer te beëindigen omdat dan een veiligheidsgat voor de Nederlanders in Kunduz ontstaat door het vertrek medio 2013 van de Duitse troepen. Ik ben daar blij mee, maar dan is er het punt, in hoeverre het door Nederland betaalde, maar door Duitsers uitgevoerde ontwikkelingswerk vanuit de missie in omliggende dorpen wel kan worden voortgezet, zoals Nederland beoogt. Voortzetting houdt het gevaar van besmet-zijn in, zeker als op het moment van de Amerikaanse ‘exit’ er geen verzoening tot stand is gekomen tussen de conflicterende partijen. Met hulp via onafhankelijke organisaties als HealthNet of Cordaid, die nu ook prima opereren in Afghanistan, is niets mis, maar doe dit alsjeblieft niet in het kader van semi-voortzetting van de ‘Kunduz-missie’. Geweld en haat hebben een eigen dynamiek. Hoe neutraler het kader van de voort te zetten ontwikkelingshulp is, des te beter. Anders komen na de exit, die altijd veel  onzekerheden met zich meebrengt, de betreffende dorpen in gevaar.

Dat is zeker het geval nu Nederland de F-16-gevechtsvliegtuigen voorlopig laat blijven. Die F-16’s waren voor de VS in 2010 het motief voor de politiemissie, omdat ze die gevechtsvliegtuigen nodig hadden in hun oorlog. Een wat minder militair overkomende missie erbij was toen snel bedacht. Het is onthullend dat het kabinet die F-16’s nu laat blijven. Hopelijk zal zeker GroenLinks zich tegen dit kabinetsvoornemen verzetten.

Dit artikel verscheen in een licht aangepaste versie op joop.nl en in de februari-maartedities van magazine De Linker Wang en Vredesmagazine.

 

Renaissance als oogst op de innerlijke weg

Oktober 2012

Het leven is een weg die we met vallen en opstaan lopen als een soort pelgrim. Men hoeft niet direct Parzival of een andere mythische held voor ogen te hebben om te weten wat we moeten verstaan onder die pelgrimsweg. Eenieder heeft er zijn eigen beeld bij. Een tocht naar Santiago di Compostella is daarvoor niet nodig, ook al kan die bewustwordend werken, zeker als je het onderweg-zijn en daarbij het ‘naar-binnen-gaan’ wezenlijker acht dan het bereiken van het einddoel. De Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld, oud-secretaris generaal van de VN, noemde in zijn dagboek het naar-binnen-gaan “de langste weg”, waarmee hij aangaf dat de innerlijke dimensie bij ons wezen hoort, ook al doen we lange tijd vaak alsof het uiterlijke respectievelijk materiële het enige is in ons leven. Dat geldt vooral in de fase van het overleven, waarin ieder van ons via het ego of de persona (masker) een eigen strategie ontwikkelt. Reflectie over die strategie kan geen kwaad, zeker als we die later eens willen bijstellen of liever loslaten omdat die te schadelijk blijkt te zijn, zowel voor onszelf als voor onze relaties.

De overlevingsstrategie wordt gekenmerkt door 1) ‘valse’ (bekrompen) overtuigingen, 2) vaste of vastgeroeste patronen en 3) specifieke antwoorden op trauma’s/syndromen uit de vroege jeugd, waaronder soms ook meedogenloosheid. Het duurt enige tijd – voor de een langer dan de ander – dat we erachter komen dat deze strategie niet werkt of vooral dat alles meer draait om leven dan om overleven. Er is dan sprake van een soort bewustzijnsomslag, waarvoor we meestal tevoren intuïtieve vingerwijzigingen krijgen vanuit het mysterie of universum, dat ons subtiel draagt. Een universum dat ons via innerlijke leiding probeert te bevrijden uit de vastlopende overlevingsstrategie en egohandhaving, de nodige verslavingen incluis. Logisch dat zoiets een constante positieve impuls is vanuit het godsmysterie, omdat we bij de incarnatie zielskracht meekregen in de richting van liefde, blijheid, vriendelijkheid, wijsheid, gezondheid, vervulling, mildheid, moed en positieve energie. De (goddelijke) parel zit dus in wezen in onszelf, ook al zijn we geneigd die parel – en tevens wat wel de ‘verlossing’ heet – steeds buiten onszelf te zoeken. Carl Gustav Jung zei niet voor niets: “De mens is tot alles bereid om het diepe contact met zichzelf te ontwijken.” Zolang dit het geval is, onderkennen we niet de angst, de wraakzucht, de afgunst, de woede, de slachtofferhouding noch de controlefuncties die zich om onze ziel hebben genesteld.

Het zijn waarden en rollen die passen bij de fase in ons leven waarin we denken dat we ons leven met onze wil en ons verstand moeten beheersen, dat we controlefreaks horen te zijn en ook dat we daarin meer of ‘rijker’ moeten presteren dan anderen.

 

Alles is energie

20 november 2012

De ontdekking van de kwantumfysica dringt langzaam tot ons door: alles is energie en bewustzijn, en wij mensen hebben allen een groot veld om ons heen waarin de kosmische ‘wet van de aantrekking’ werkzaam is. En wel in die zin, dat wat we aan liefde dan wel aan rancune met woorden en gedachten de lucht in gooien, groot effect heeft – ook naar onszelf via de terugkaatsing uit het veld naar onze cellen. Dat geldt ook in de publieke ruimte. Mensen spiegelen elkaar, waardoor sterke polarisatie vanuit de politiek niet direct een liefdevolle energie in de samenleving genereert. En fouten in het leven – bijvoorbeeld het ons te veel vereenzelvigen met ons ik-beeld of te veel fanatiek gedoe in de vredesbeweging dan wel idealistische politiek – kunnen dan moeilijk verborgen blijven.

Het politieke krachtenveld in Nederland is na 12 september nogal veranderd, zeker als ik denk aan de aangetaste machtspositie van CDA, PVV en GroenLinks. Voor de vrede in de samenleving vind ik het niet erg dat de eerste twee zijn gekrompen. Ik hoop alleen dat de partij die ik ooit hielp oprichten, na wonden likken en intern onderzoek haar bezieling weer terugkrijgt. Goed dat de Eerste Kamerfractie dwars gaat liggen over een leenstelselvoor studenten van het kabinet-Rutte II. Het kabinet kende een turbulente, nare start met twee weken discussie over de inkomensafhankelijke zorgpremie, maar nu deze is teruggedraaid, lijkt de rust met een echt excuus van Rutte teruggekeerd. Verkleining van inkomensverschillen hoort via de belastingen te gebeuren.

Niet dat ik blij ben met bezuinigingen in tijden van crisis. Zeker niet met die op de AWBZ of op ontwikkelingshulp, noch met de nieuwe werkloosheidsregeling waardoor ouderen – zelfs met het extra bedrag van 250 miljoen euro dat gelukkig nog werd binnen gehaald – risico lopen langdurig op bijstandsniveau te moeten leven. Ook niet als Rutte II Patriots gaat leveren aan Turkije om deze te stationeren aan de grens met Syrië. Het is niettemin positief dat tegenpolen als VVD en PvdA elkaar hebben kunnen vinden in een sfeer van redelijk onderling vertrouwen. Dat het kabinet geen meerderheid in de Eerste Kamer heeft, lijkt een garantie dat het een breed draagvlak voor zijn beleid zal zoeken.

Hoopgevend is ook dat president Obama is herkozen, die door zijn inspirerende overwinningstoespraak en door z’n knuffels in Birma zelfs een ‘man met ziel’ werd genoemd. Over hem en zijn kansen de komende vier jaar, zou ik nog veel kunnen zeggen, maar gezien de ruimte verwijs ik verder graag naar het wat snellere Twitter.

Deze tekst verscheen als column in magazine De Linker Wang, in Vredesmagazine van november-december 2012 en op konfrontatie.nl

 

Alles gebeurt binnen in ons

1 september 2012

Stuiten we op de grenzen van de ‘maakbaarheid’? Opererend op rationeel niveau, hebben we het gevoel dat we vanuit het heersende materiële denken alles onder controle moeten houden. We denken meteen aan de bank- of eurocrisis wanneer wordt gezegd dat we ‘in een crisis’verkeren. Maar gaat het wel louter om die economische crisis? Ik zie hoopvolle ontwikkelingen in de samenleving, vooral van onderop, bij veel mensen, maar ik denk dat naast veel depressiviteit, emotionele verslavingen, wantrouwen, hebzucht en angst in mensen, er op mondiaal niveau nog steeds polarisatie en oorlog is. Het geweld in Syrië rondom het autocratische Baath-regime lijkt voorlopig niet te stoppen en moet dus kennelijk maar worden uitgevochten. Dat zagen we ook in andere (burger)oorlogen.

Ik denk dat we vooral in een ‘maakbaarheidscrisis’ zitten. We zijn gewend te denken dat we intellectueel alles in de hand hebben, niet alleen op persoonlijk vlak, maar ook collectief, zogenaamd geregeld door knappe economen en politici. We hebben, nogmaals, het gevoel dat we vanuit het heersende materiële denken alles onder controle moeten houden. Maar dit denken maakt ons tegelijk bang. En wel omdat we onbewust weten dat we in ons leven niet alles onder controle kúnnen hebben.

Angst woekert overal in de wereld en is ten diepste de immateriële oorzaak van oorlog en geweld. Angst is een gebrek aan vertrouwen in onszelf. Daardoor vertrouwen we het Leven niet. Angst is ontworteling, uit-balans-zijn. Als we bang zijn of van onszelf balen, gaat er ineens zo veel mis in het leven. Iedereen heeft dat wel ervaren. En dat terwijl met vertrouwen in het Leven alles veel gemakkelijker gaat. Ook dat weet iedereen uit ervaring. Angst is een beperking in onze gedachten en het tegenovergestelde van liefde en innerlijke vrede.

Alles gebeurt binnen in ons: zowel vrede als conflict spiegelen een mentaal patroon dat we in ons hebben. Collectief is dit eveneens het geval. Via de kwantumfysica weten we dat alles energie en bewustzijn is die het persoonlijke overstijgen. Oorlogen en crises hebben dan ook tevens een innerlijke en transpersoonlijke dimensie. Als mensen in de greep zijn van angst, rancune en wantrouwen, lokken wij crises uit. Via de kracht van de positieve gedachte of de kracht van de geest, kunnen we beter vertrouwen, compassie en soulforce (Gandhi) als energie de wereld insturen. Die energie kan helend werken, waardoor angst wegebt en we een nieuw zelf- en wereldbegrip krijgen.

Dit korte artikel verscheen eerder als column in het Vredesmagazine van september, in Centraal Leids Kerkblad van oktober en in joop.nl

 

De kiezer sprak

15 september 2012

Nieuw bewustzijn vraagt om kracht van inspiratie, ook in de politiek

De verkiezingen hebben gezorgd voor een ander politiek midden, nu het CDA tot dertien zetels is teruggevallen en zowel de VVD als PvdA onverwachts nogal groot zijn geworden. Een tweede, even plausibele perceptie is dat het midden niet anders is, maar veeleer (zeer) klein is geworden, omdat ‘de grote twee’ behalve het CDA hun flanken leegzogen en als het ware de informele leiders werden van respectievelijk rechts en links Nederland.

Uit balans
De verkiezingen stonden hoe dan ook in het teken van drie trends in de samenleving: ten eerste angst, mede ingegeven door de crisis; ten tweede een gevoel dat de maakbaarheidsidee op haar grenzen stuit; en ten derde de opkomst van een nieuw bewustzijn. Angst is gebrek aan vertrouwen – ook in zichzelf –, en daardoor uit-balans-zijn. In het op onbehagen en angst inspelen is de PVV de kampioen, maar dit keer heeft het minder gewerkt. Men kan zich als populist ook overschreeuwen. Maar een kabinet van VVD en PvdA, al dan niet aangevuld met andere partijen, zal door het nemen van impopulaire maatregelen niettemin gauw weer kwetsbaar worden voor dit extreme populisme.

Angst kun je trouwens ook proberen te beantwoorden door authentieke redelijkheid uit te stralen. PvdA-lijsttrekker Diederik Samsom deed dat succesvol, reden waarom het strategisch stemmen dit keer een hoge vlucht nam. Je kunt ook zeggen dat veel kiezers kozen voor redelijkheid in de hoop op een constructief compromis tussen VVD en PvdA. Maar wellicht ook door het onbewuste gevoel dat de ‘maakbaarheid’ – het alles onder controle kunnen hebben – voorbij is, knappe economen en politici ten spijt. En ook, om met Herman Wijffels te spreken, dat het draagvermogen van de aarde grenzen stelt aan onze welvaart en dat daarom het werken aan sociale en ecologische duurzaamheid weleens de hoogste prioriteit zou kunnen hebben.

Aan dat laatste appelleerde zeker ook Jolande Sap van GroenLinks. Maar zij stond om dat goed voor het voetlicht te kunnen brengen op achterstand. Zo was de tijd die ze na het ontijdige aftreden van Femke Halsema had om persoonlijk gezag op te bouwen, zeer beperlt. Verder beging Sap beleids- of beginnersfouten, zoals de Kunduz-missie en de ‘stekkerdoos’. Daarnaast was de sociale koers van de partij niet helder, is duurzaamheid een thema dat inmiddels ook andere partijen in hun programma hebben  gezet, was er het ‘gedoe’ in de partij over het lijstrekkersduel met Tofik Dibi, opereerde de fractie niet sterk of te weinig als team, en waren er constant slechte peilingen, die bovendien verhinderden dat Sap aanwezig kon zijn bij de belangrijkste tv-debatten.