Een geprangde samenleving

30 april 2012

Het gemiddelde CDA-lid is 67 jaar oud. De macht vergrijst. Dat betekent een uitdaging voor jongeren, zeker nu bezuinigingen mede op hen lijken te worden afgewenteld. Maar er is meer. De rechtsstaat Nederland staat onder druk, volgens Piet Hein Donner in zijn eerste publieke optreden als vicepresident van de Raad van State. Hij sprak over mogelijke “antidemocratische bewegingen” als gevolg van de crisis. Meer hout snijdt oud-minister Ernst Hirsch Ballin door in een (vóór de kabinetscrisis uitgekomen) boekje stelling te nemen tegen ‘politiek vijanddenken’, dat volgens hem “de cohesie van de samenleving” bedreigt.

Algemeen is er de klacht dat rancune en wantrouwen onder de burgers toenemen. Dit vraagt om zelfreflectie. “Onze tijd – dat zijn wij” (Thomas van Aquino). Rancune is onderdeel van vijanddenken en van zwelgen in slachtofferschap. Het onbehagen wordt dan geprojecteerd op derden, zoals ‘de regenten’, de islam, Europa, de Polen. Mystiek gezien komt het kiezen voor het goede vooral voort uit de ervaring met het kwade. Maar de politiek toont weinig ‘erkenning van de eigen schaduwen’ (Carl Jung): het ligt aan de ander. Vandaag zijn rancune en wantrouwen vervlochten met het succes van het populisme. In de VS, waar er al veertig jaar ervaring is met  activistisch rechts populisme, is het wantrouwen sterker dan bij ons, maar ook hier wordt het een schadelijke factor, ook voor de legitimiteit van de overheid.

Sociale media
Dat laatste heeft de politiek mede aan zichzelf te wijten, als zij te regentesk en te veel binnen de ‘kaasstolp’ opereert. Dit geldt ook voor politieke partijen, waar de macht soms eenzijdig is geconcentreerd bij de fracties. Meer directe electorale democratie en grotere interne partijdemocratie zijn daarop het antwoord. Jacques Wallage stelde onlangs dat de representatieve democratie in onze van sociale media doordrongen samenleving “achterhaald” is, ook omdat “partijen allang niet meer het enige kanaal tussen burger en staat” zijn. De samenleving is dynamisch en fluïde, er zijn nieuwe (lossere) verbanden. Ik denk dat de oud-burgemeester van Groningen daarmee een punt heeft. Permanente communicatie (feedback) met de samenleving is van belang. Eén keer in de vier jaar stemmen is niet genoeg, ook al kunnen we nu blij zijn met ‘12 september’.

 

Afghanen zijn ons meer dan zat

17 maart 2012

Na de voor islamieten zeer vernederende Koranverbranding drong zondag 11 maart in Kandahar een Amerikaanse sergeant in twee dorpen huizen binnen. Hij opende het vuur en doodde zestien burgers dodend, onder wie negen kinderen. Oorlog brengt haat en wraak voort; zulke incidenten verhevigen de antiwesterse gevoelens en zijn een extra indicatie voor hoe rampzalig de militaire bezetting van Afghanistan is. Het is daarom wijs van het kabinet-Rutte om mede onder druk van de uitkomst van het  GroenLinkscongres van 11 februari terug te komen op het plan de missie in Kunduz  aanzienlijk uit te breiden. Inmiddels hebben de Taliban het overleg met de Amerikanen in Qatar opgeschort en heeft president (ook wel de westerse marionet) Hamid Karzai de Amerikanen laten weten te willen dat “hun troepen op hun bases blijven” en ze “liever al in 2013” weggaan in plaats van in 2014.

Anders dan in de Palestijnse gebieden of Syrië voert in Afghanistan het Westen zelf een bezettingsoorlog. Het raakt elk van ons dus extra, omdat Nederland door F16’s en een trainingsmissie impliciet aan die bezettingsoorlog meedoet en er dus mede verantwoordelijkheid voor draagt. We zijn ons vaak niet bewust van die medeverantwoordelijkheid, zoals premier Balkenende in 2003 toen hij ‘ja’ zei tegen president Bush op diens verzoek om politieke steun voor zijn invasie in Irak. Jaren later leidde dat indirect tot zijn vervroegd aftreden.

Oorlog is een zaak van leven en dood. Politieke steun daaraan verlenen is dus geen kleinigheid. Alles wijst erop dat het kabinet-Rutte en ook D66, GroenLinks en de ChristenUnie in 2011 die wezenlijke politieke kant van ‘Kunduz’ niet goed hebben doordacht. Het beeld is nu alsof we daar een stukje ontwikkelingswerk zouden bedrijven, onder meer door te spreken van ‘opbouw’ of door Afghanistan te typeren als een gewone ‘fragiele staat’. Maar in het islamitische, tribale Afghanistan woedt  al enige jaren een harde en bevoogdende bezettingsoorlog onder leiding van het Westen. Dat bezetting pijn doet, lijkt in ons denken weggezakt.

Toen ik op een bijeenkomst eens zei: “‘Kunduz’ is geen vredes-, maar een oorlogsmissie”, zorgde dat even voor een schok, ook toen ik dit op een congres herhaalde en eraan toevoegde dat we moeten ophouden woorden als ‘civiel’ te gebruiken. Een missie in de context van oorlog en bezetting is immers niet civiel. De recente massale protesten tegen de Amerikaanse bezetting naar aanleiding van Koranverbrandingen in Bagram maken dit eens te meer duidelijk. Minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal stelt in antwoord op Kamervragen hierover dat de protesten “spontaan lijken” en “in het hele land” voorkwamen. Er zijn sindsdien zes Amerikaanse militairen door Afghaanse collega’s gedood en in Kunduz konden Nederlanders enige dagen niet buiten hun poorten opereren. Onder die dodende collega’s bevonden zich ook Afghaanse agenten. Zijn wij die niet aan het trainen? Getraind-zijn door en met geld van de bezetter levert schuldgevoel op. Ook straks, als de Amerikanen weg zijn en er een bijltjesdag in het verschiet ligt.

 

GroenLinks moet van eigen kracht uitgaan

26 februari 2012

Het gaat wat minder goed met het anders niet al te nederige Westen. Vooral Europa zit in een dip. Voor het eerst zitten we als werelddeel in een crisis, terwijl daarvan geen sprake is in arme en opkomende landen in de derde wereld, landen die voorheen steeds door onze economische malaise werden meegesleurd. Onlangs was ik kort op bezoek in Turkije voor een journalistieke ‘fact-findingmissie’ en ontdekte ik dat in dat land ineens in groten getale Grieken arriveren op zoek naar werk. Beetje de omgekeerde wereld dus. Het Westen lijkt economisch zijn overheersende positie kwijt. Op zich is dat niet erg. Misschien is het wel goed voor ons, dat we economisch een toontje lager zingen in de wereld en nu bij Brazilië, China en India moeten aankloppen opdat deze landen geld storten in het Europese noodfonds voor de euro en dat het IMF nu reserves aanspreekt die eigenlijk bedoeld zijn voor arme landen. Een beetje minder arrogantie maakt ons alleen maar sympathieker in de ogen van derden.

Geloofwaardigheid
Erger is dat onze geloofwaardigheid ernstig is aangetast. De kredietcrisis is immers geen natuurramp, nee we hebben die zelf geschapen. In de woorden van Martin Wolf, commentator van de Financial Times, ontstond die “met name door roekeloze banken, falende toezichthouders en kortzichtige politici”. Het noopt in elk geval tot zelfreflectie over ons financieel-economisch systeem, inclusief ons politiek opereren en een hervorming daarvan, vooral inzake de machtsdimensie in dit alles, niet te vergeten de controle op de macht. De EU zet nu alles op alles om de euro te redden, maar de politieke gevolgen van de crisis zullen er hoe dan ook – in Nederland des te meer gezien de coalitie die nu aan het bewind is – niet om liegen. Dit omdat kiezers de schuld voor de teruggang in hun welvaart geneigd zijn te projecteren (zondebokmechanisme) op de huidige Europese politieke elite, wat zich mogelijk zal uiten in nog meer populisme dan er nu al is.

Progressieve partijen
Voor progressieve partijen betekent dit een extra uitdaging in hun kracht te gaan staan. Jammer dat dat bij partijen als PvdA en GroenLinks helaas een beetje te wensen over laat – hopelijk tijdelijk. Bij de laatste is dat mede door de leiderschapswisseling van vorig jaar, hoewel Jolande op het congres van 11 februari een goede, of redelijke goede politieke rede hield.

 

‘Kunduz’ is geen vredesmissie

8 februari 2012

Nu GroenLinks zaterdag congresseert, verwijs ik graag naar de pas overleden polemoloog Koen Koch. Ik wijdde een tweet aan zijn dood. Hij verfoeide politici die oorlogen voeren voor (geo)politiek gewin, hoezeer ook gerechtvaardigd met mooi klinkende argumenten als zouden we mensen in een ver land in naam van de rechtsstaat met geweld van bovenaf moeten bevrijden van een dictator. Hij doorzag het cynisme van deze westerse politici en ook dat de betreffende burgers er daarna meestal veel slechter aan toe zijn. Zelfs de ‘kleine’ Sarkozy bleek onlangs inzake Libië, dat nu op weg lijkt naar een falende staat, een van die cynische politici, maar duidelijk is dat Amerikaanse politici en vooral de Amerikaanse ex-president Bush in deze de kroon spannen.

Onze Amerikaanse bondgenoot is een grootmacht die in zijn geopolitiek en met, let wel, talloze militaire bases in de wereld nog steeds gericht is op hegemonie. Vroeger vooral in wedijver met Rusland en nu met China. Begrijpelijk dat de Amerikaanse minister van Defensie Leon Panetta onlangs aan zijn Nederlandse collega Hans Hillen liet weten dat de VS zich nu vooral op Azië richten (NRC Handelsblad, 3 februari.) De Amerikaan Joseph Gerson (American Friends Committee, NLP/ZNET-site) sprak in zijn commentaar op de Pentagon’s New Guidance expliciet over de “US encirclement of China”, het omsingelen van China.

In dat beleid past, los van de wraak die het land aanvankelijk nam voor 11 september, ook de oorlog in Afghanistan. Geopolitiek niet alleen naar China toe, maar ook naar de buurlanden Pakistan, Iran en India. Een mislukte machtspolitiek ook nog, als we alleen maar kijken naar hoe Pakistan inmiddels vervreemd is van de VS. En hoe staat het met Afghanistan zelf? Het  corrupte regime-Karzai raakt steeds meer omstreden, de Taliban en krijgsheren werken lokaal op grote schaal samen, soms ook met de ‘centrale’ politie, en de Taliban dromen van terugkeer in Kabul na 2013.

 

Val de Turkse democratie nu niet aan

24 januari 2011

Als er in 1915-’16 een Armeense genocide plaatsvond, is het onzinnig deze te ontkennen of om dat woord in dit verband niet te mogen uitspreken in Turkije. Ik zeg ‘als’, omdat dan wel historisch en feitelijk duidelijk moet zijn dat het een genocide is. Het bloedbad vond plaats in de Eerste Wereldoorlog, toen het milde Ottomaanse bewind zich dom genoeg verbond met Duitsland en Oostenrijk, en op zeker moment een groep Armeniërs de zijde koos van Rusland.

Het was niet zozeer de sultan, maar een militaire kliek die de macht greep. Dat gebeurt vaak in tijden van oorlog, maar hier had het blijvende gevolgen, mede door het Turkse trauma van de nederlaag tegen de geallieerden en door het veel kleiner worden van de staat. Die extreem seculier-nationalistische, vaak geheim opererende militaire kliek Ergenekon – die op islam en andere religies neerkeek en die veel misdaden op haar geweten heeft, vooral jegens de Koerden – ging zich gedragen als een staat in de staat; vandaar het veelgebruikte begrip ‘diepe staat’. In haar optiek zou deze groep alleen de dienst uitmaken in het land, en niet het volk of de burgerlijke politici – reden waarom er in de tweede helft van de vorige eeuw bijna om de tien jaar een militaire staatsgreep in Turkije plaatsvond, de laatste in 1997. Sindsdien probeert Turkije zich te ontworstelen aan deze giftige slang.

Symptomen van deze ontwikkeling zijn dat de rechtspraak onafhankelijker wordt en er nu voor het eerst hoge militairen worden aangeklaagd voor hun aandeel in de staatsgrepen. Verder mogen Koerden hun eigen taal spreken en hun eigen tv-zender hebben. Een ander symptoom is dat er een soort geweldloze Turkse lente aan de gang is, mede geïnspireerd door de liberale soefibeweging van de islamgeleerde Fethullah Gülen. Er wordt een middenveld of civil society opgebouwd, via onderwijs, kadertraining en het bevorderen van ondernemerszin. Dit proces heeft ook ingang gevonden in de Koerdische gemeenschap, waardoor de PKK-guerrilla in de bergen nu minder kinderen weet te werven. Uit de opbouw van dat middenveld lijkt de gematigde islamitische AKP van premier Recep Erdogan te zijn voortgekomen. De AKP wordt soms ‘het CDA van Turkije’ genoemd. Het Westen moet blij zijn met dit proces van democratisering van onderop in dit voor ons belangrijke land, zeker nu we zien hoezeer juist het ontbreken van democratisering via zo’n middenveld de grote handicap is van een land als Syrië in zijn bevrijdingsstrijd.

 

Van religie naar spiritualiteit?

20 december 2011 

‘Er raast een spirituele renaissance over de wereld.
Een revolutie in de manier waarop we denken. De
meeste mensen voelen het, sommigen maken het
belachelijk, velen omarmen het en niemand kan het
tot stilstand brengen.’  – Marianne Williamson

Reflectie via de kerstster (Sirius) in De Hooge Berkt (Bergeijk)

Graag sluit ik me op dit prachtige en drukbezochte kerstdiner qua thema aan bij de stijl en diepgang van De Hooge Berkt. Behalve ‘de kribbe’ en ‘de herders’ als symbolen van nederigheid en van de tegenpool van macht, kennen we in het kerstverhaal ook een ster. In de lichtversiering hoog in de bomen speelt die zelfs vaak met kerst een voorname rol. Welnu, de kerstster is volgens astronomen Sirius, die je gedurende enkele dagen in de maanden december en januari op het zuidelijk halfrond kunt zien als een lichtpunt, en vrij helder tussen 20 en 22 december. Als die Siriusster ineens opvallend helder gaat schijnen, kun je naar verluidt grote veranderingen verwachten, veranderingen die uit het oude iets nieuws doen ontluiken. Het kind is zonder meer al een uiting van nieuw leven, maar Sirius versterkt dat. Het bijzondere van die ster is dat ze samen met het kerstkind een heel nieuwe periode inluidde, in dit geval het Vissen-tijdperk, dat in het begin overigens nog heel wat kenmerken van het vorige bleef behouden.

Is er nu wederom sprake van een soort Siriusster? Bevinden we ons vandaag na tweeduizend of drieduizend jaar opnieuw in zo’n overgang van het ene naar het andere tijdperk? Gaat het teken Waterman dat van de Vissen vervangen? Het is niet onmogelijk, nu er enerzijds naast crises en crisisstemming een geweldsprojectie van onze verdrongen schaduwen op anderen te zien is, terwijl er anderzijds een enorme spirituele onderstroom aan het opkomen is, en opmerkelijk meer buiten dan in de traditionele religieuze instituten. Godsdienstsocioloog Paul Heelas, die vooral onderzoek deed in West-Engeland, constateert, net als Marianne Williamson in bovenstaand citaat, “een spirituele revolutie”. En Eckhart Tolle, de schrijver van de Kracht van het Nu, spreekt van “een nog niet eerder vertoonde instroom van bewustzijn” en, zo voeg ik toe, met ook een grote activiteit vanuit de geestelijke wereld, niet in de laatste plaats van aarstengel Michael.

 

Politiek en economie zijn rijp voor nieuwe ethiek

24 november 2011

Is de democratie het probleem? Je zou het bijna denken, nu in Griekenland en Italië de macht uit handen van politici is overgegaan op die van technocraten. Maar als het een kwestie is van falende politici, dan geldt dat niet alleen de Griekse en Italiaanse. Het is immers de Europese politieke elite die ons door een beleid met niet te veel democratie en zonder adequaat toezicht op elkaar in de eurocrisis deed belanden. Het is bovendien de vraag of het nog niet echt gevulde noodfonds niet te laat en te beperkt is ingezet. En inzake de afgedwongen bezuinigen: ze moeten soms, maar staten kunnen erdoor ook in een krimp belanden, met alle gevolgen van dien. De vraag is ook waarom de Europese Centrale Bank (ECB) – het verzet van Merkel ten spijt – nog altijd niet is ingeschakeld om obligaties van de zwakkere landen op te kopen.

Er is hoe dan ook naast een eurocrisis sprake van een politieke crisis. Het populisme is daarvan een symptoom; een ander is de verontrustende kloof tussen volk en politiek, mede veroorzaakt door het polariserende debatklimaat onder politici. Voor Italië komt er het door Berlusconi belichaamde cynisme nog bij. Polarisatie en politici die primair handelen uit eigenbelang vervullen de samenleving van negatieve energie. De stille vreugde in de Europese hoofdsteden over het aftreden van Berlusconi was dan ook groot.

Maar ook in Nederland is er reden voor introspectie. In een rapport meldt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) medio november dat slechts 39 procent van de mensen van 15 jaar en ouder nog vertrouwen heeft in politieke partijen (alleen de kerken worden nog sterker gewantrouwd). Zijn onze structuren en democratie onbezield? Is, zonder dat politici het beseffen, de regenteske bestuurscultuur of de ‘Haagse stolp’ terug? Interessant dat uitgerekend Athene de bakermat is van een ‘regering door allen’ als alternatief voor een ‘regering door één’ of ‘regering door weinigen’ (oligarchie). Ook bijzonder dat juist nu in Arabische landen het verlangen naar een ‘regering door allen’ zich manifesteert, iets wat wel een verlate democratische revolutie is genoemd – een revolutie die in Europa in 1848 begon.

Bijzonder is ook dat precies in deze crisistijd de Occupy-beweging er is, en dat in België auteur David Van Reybrouck het initiatief nam tot de ‘G1000’ tegen de impasse in de politiek. Alles wijst erop dat er meer aan de hand is dan een kleine economische neergang en dat de crisis zich breder laat voelen, maatschappelijk en geestelijk. De crisis raakt bovendien de houdbaarheid van het milieu. We leven financieel-economisch en ook ecologisch op krediet.

 

Compassie getoetst

Lezing, uitgesproken op 10 november 2011 in het stadhuis van Leiden, in het kader van de ‘Dag van de compassie’.

Compassie als meeleven met elkaar (ook met onze innerlijke ups en downs – de moderne mens worstelt wat af) kregen we, vergeten of niet, allen mee met onze geboorte. Ik probeerde het dit jaar eens uit: 1) op het persoonlijke vlak, 2) in de politiek en 3) in de journalistiek (als publicist) en ook via Twitter. En ik merkte daarbij dat compassie een enorme, innerlijke kracht is. Ik ben met dit uitproberen van compassie milder geworden naar de ander. Een soefiwijsheid is: strijden met de ander geeft oorlog en worstelen met zichzelf geeft vrede. En vrede dan als, aldus de dalai lama, “de manifestatie van menselijke compassie”.

Uit onderzoek blijkt dat de mens in staat is het elektromagnetische veld dat ons allen omringt, sterk te beïnvloeden. Dit kan via affirmatie, gebeden en de kracht van intentie of de kracht van de gedachte. Vooral door liefde of compassie, omdat die uit het hart komen. Hoe dan ook, in het algemeen geldt dat wat je aan negatiefs of positiefs ‘de lucht ingooit’, terugkomt. Ook compassie.

De kwantumfysicaontdekking dat alles energie/bewustzijn is, is nog niet echt tot ons doorgedrongen. Ook niet onze enorme potentie om dat veld te beïnvloeden in positieve dan wel negatieve zin. Uit metingen blijkt dat het veld rondom ons hart qua magnetische uitstraling vijfduizend maal sterker is dan het veld rondom onze hersenen. Het verschil tussen je hart openen of je hart sluiten is dus geen peanuts. Trouwens ook voor jezelf. Als we chronisch negativiteit uitzenden, schaden we de ander en ook onszelf. Het gaat in je cellen zitten. Maar ook andersom: wie een glimlach uitzendt, krijgt hem terug.

Compassie is ook een politiek ideaal en dus van belang in ons politiek opereren. Ook in de enkele politieke adviesfuncties die ik nog doe, maar waarover ik nu niet uitweid. Compassie is ook voor de gemeente Leiden relevant, al was het alleen maar in haar communicatie met haar inwoners. Maar zolang het wij-versus-zij bij ons de boventoon voert, vloeit compassie weg. Vooral als we te maken krijgen met mensen die ons irriteren. De eerste impuls is dan de ander te brandmerken – u weet wel, de blame game, zoals we nu in de politiek nogal zien, van ‘ik ga vrijuit, de ander heeft ’t gedaan’.

 

Er rust nog een vloek op de wereld

29 augustus 2011, update 10 september 2011

Door de aanslagen van 11 september 2001 is de wereld veranderd, en is het geweldsdenken toegenomen.

Astrologen zeggen dat de planeet Mars een ongunstige stand heeft. Ik weet dat niet, maar constateer wel veel onrust in de wereld. Niet dat dit altijd slecht is: die onrust kan ook vernieuwing inhouden. De opstanden in het Midden-Oosten worden niet voor niets ‘Arabische lente’ genoemd.

De wijze waarop het Westen op die opstanden reageert, zoals recent via een nieuwe militaire interventie, zorgt voor extra onrust. Die reactie is mede ingeven door de situatie in de VS. “De machtigste natie ter wereld is nu in een staat van permanente crisis”, schrijft Henk Hofland in De Groene Amsterdammer, mede door de opkomst van de Tea Party, zonder dat Obama bij machte is daar veel aan te doen. Een andere bron van  onrust onder de mensen is de mondiale economische crisis, inclusief het gedoe rondom de euro en Griekenland. Daarbij komt de zich aftekenende sociaal-politieke malaise, waarbij populisme en ultrarechts aan kracht winnen. Ook de rellen in Engeland zijn een uiting van diepe onvrede en miskenning onder een groot deel van de bevolking. Ten slotte noem ik de mondiale corruptie, die nadrukkelijk onder de aandacht werd gebracht door de succesvolle actie hiertegen van de gandhiaanse activist Anna Hazare in India.

Wat mij in het bijzonder zorgen baart, is de toename van het geweldsdenken. We lijken meer dan voorheen geneigd te denken dat ‘het doel de middelen heiligt’ en ons te laten leiden door wraakgevoelens jegens een tiran – we willen hem geen uitweg bieden, waardoor het bloedvergieten in een conflict onnodig doorgaat, soms zelfs na de nederlaag door middel van een ‘ondergrondse’ terreurcampagne.

 

Opstand in Syrië en Libië: een vergelijking

23 augustus 2011

Terwijl in Egypte en Tunesië een begin van de ‘Arabische lente’ vorm kreeg, is het in Syrië en Libië oorlog. In Syrië is het geweld afkomstig van het staatsapparaat, in Libië van de regeringstroepen en van de rebellen, die met hulp van de NAVO aan de winnende hand zijn.

Wat de conflicten in beide landen betreft, zijn er overeenkomsten en verschillen. Eén overeenkomst is de ‘geest van opstand’ tegen het centralistische beheerssysteem en het koloniale verleden: in Syrië zaten de Fransen, in Libië de Italianen.

En daarmee stuiten we op een tweede overeenkomst: de grote tribale en etnisch-religieuze diversiteit in beide landen. Een verschil is dat in Libië lang een koning en – althans tot voor kort – een omstreden ‘revolutionair’ de scepter zwaaide, terwijl in Syrië de nabijheid van Israël (en het conflict om de Golanhoogte) indirect een rol speelt: het land heeft daarom een vrij omvangrijk militair apparaat.

De regimes brachten weliswaar in beide landen eenheid, maar de vooroordelen over en weer bleven bestaan. Zo riep het ‘revolutionaire gedoe’ van Moeammar Kadhafi in Benghazi meer weerstand op dan elders in het land. In Syrië speelt tot op de dag van vandaag ook angst voor vermeend ‘islamisme’ onder de soennieten mee.

Speelt in Libië tribalisme nog een rol, in Syrië is er een vorm van samenleven tussen soennieten, alawieten, christenen en ook Koerden. De alawieten, een liberale en welvarende stroming binnen de islam, vormen in Syrië een minderheid van 12 procent, maar ze zijn wel de heersende elite. Deze nu sleets geworden machtspositie, waarin ook de christenen zich lang veilig voelden, danken ze aan de Franse koloniale verdeel-en-heerspolitiek.

Ook in Libië speelt dit mee, een van redenen waarom Italië – zich bewust van de rol van het tribalisme in de burgeroorlog – lang een gematigde rol speelde in de door Sarkozy geïnitieerde NAVO-interventie op basis van VN-resolutie 1973. Door te onderhandelen met de trotse, bluffende bedoeïen Kadhafi en hem zo een uitweg te bieden, probeerde Italië lang het bloedvergieten stoppen. Frankrijk en Engeland wezen onderhandelen met Kadhafi steeds van de hand, waardoor het dodental enorm opliep. De Fransen hebben naar verluidt in Tunis nog wel onderhandeld met generaal Abdel Fattah Younis, maar nadat deze door eigen mensen was vermoord, drukten de Amerikanen hun wens door om de zaak met geweld tot een einde te brengen.