Van religie naar spiritualiteit?

20 december 2011 

‘Er raast een spirituele renaissance over de wereld.
Een revolutie in de manier waarop we denken. De
meeste mensen voelen het, sommigen maken het
belachelijk, velen omarmen het en niemand kan het
tot stilstand brengen.’  – Marianne Williamson

Reflectie via de kerstster (Sirius) in De Hooge Berkt (Bergeijk)

Graag sluit ik me op dit prachtige en drukbezochte kerstdiner qua thema aan bij de stijl en diepgang van De Hooge Berkt. Behalve ‘de kribbe’ en ‘de herders’ als symbolen van nederigheid en van de tegenpool van macht, kennen we in het kerstverhaal ook een ster. In de lichtversiering hoog in de bomen speelt die zelfs vaak met kerst een voorname rol. Welnu, de kerstster is volgens astronomen Sirius, die je gedurende enkele dagen in de maanden december en januari op het zuidelijk halfrond kunt zien als een lichtpunt, en vrij helder tussen 20 en 22 december. Als die Siriusster ineens opvallend helder gaat schijnen, kun je naar verluidt grote veranderingen verwachten, veranderingen die uit het oude iets nieuws doen ontluiken. Het kind is zonder meer al een uiting van nieuw leven, maar Sirius versterkt dat. Het bijzondere van die ster is dat ze samen met het kerstkind een heel nieuwe periode inluidde, in dit geval het Vissen-tijdperk, dat in het begin overigens nog heel wat kenmerken van het vorige bleef behouden.

Is er nu wederom sprake van een soort Siriusster? Bevinden we ons vandaag na tweeduizend of drieduizend jaar opnieuw in zo’n overgang van het ene naar het andere tijdperk? Gaat het teken Waterman dat van de Vissen vervangen? Het is niet onmogelijk, nu er enerzijds naast crises en crisisstemming een geweldsprojectie van onze verdrongen schaduwen op anderen te zien is, terwijl er anderzijds een enorme spirituele onderstroom aan het opkomen is, en opmerkelijk meer buiten dan in de traditionele religieuze instituten. Godsdienstsocioloog Paul Heelas, die vooral onderzoek deed in West-Engeland, constateert, net als Marianne Williamson in bovenstaand citaat, “een spirituele revolutie”. En Eckhart Tolle, de schrijver van de Kracht van het Nu, spreekt van “een nog niet eerder vertoonde instroom van bewustzijn” en, zo voeg ik toe, met ook een grote activiteit vanuit de geestelijke wereld, niet in de laatste plaats van aarstengel Michael.

 

Politiek en economie zijn rijp voor nieuwe ethiek

24 november 2011

Is de democratie het probleem? Je zou het bijna denken, nu in Griekenland en Italië de macht uit handen van politici is overgegaan op die van technocraten. Maar als het een kwestie is van falende politici, dan geldt dat niet alleen de Griekse en Italiaanse. Het is immers de Europese politieke elite die ons door een beleid met niet te veel democratie en zonder adequaat toezicht op elkaar in de eurocrisis deed belanden. Het is bovendien de vraag of het nog niet echt gevulde noodfonds niet te laat en te beperkt is ingezet. En inzake de afgedwongen bezuinigen: ze moeten soms, maar staten kunnen erdoor ook in een krimp belanden, met alle gevolgen van dien. De vraag is ook waarom de Europese Centrale Bank (ECB) – het verzet van Merkel ten spijt – nog altijd niet is ingeschakeld om obligaties van de zwakkere landen op te kopen.

Er is hoe dan ook naast een eurocrisis sprake van een politieke crisis. Het populisme is daarvan een symptoom; een ander is de verontrustende kloof tussen volk en politiek, mede veroorzaakt door het polariserende debatklimaat onder politici. Voor Italië komt er het door Berlusconi belichaamde cynisme nog bij. Polarisatie en politici die primair handelen uit eigenbelang vervullen de samenleving van negatieve energie. De stille vreugde in de Europese hoofdsteden over het aftreden van Berlusconi was dan ook groot.

Maar ook in Nederland is er reden voor introspectie. In een rapport meldt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) medio november dat slechts 39 procent van de mensen van 15 jaar en ouder nog vertrouwen heeft in politieke partijen (alleen de kerken worden nog sterker gewantrouwd). Zijn onze structuren en democratie onbezield? Is, zonder dat politici het beseffen, de regenteske bestuurscultuur of de ‘Haagse stolp’ terug? Interessant dat uitgerekend Athene de bakermat is van een ‘regering door allen’ als alternatief voor een ‘regering door één’ of ‘regering door weinigen’ (oligarchie). Ook bijzonder dat juist nu in Arabische landen het verlangen naar een ‘regering door allen’ zich manifesteert, iets wat wel een verlate democratische revolutie is genoemd – een revolutie die in Europa in 1848 begon.

Bijzonder is ook dat precies in deze crisistijd de Occupy-beweging er is, en dat in België auteur David Van Reybrouck het initiatief nam tot de ‘G1000’ tegen de impasse in de politiek. Alles wijst erop dat er meer aan de hand is dan een kleine economische neergang en dat de crisis zich breder laat voelen, maatschappelijk en geestelijk. De crisis raakt bovendien de houdbaarheid van het milieu. We leven financieel-economisch en ook ecologisch op krediet.

 

Compassie getoetst

Lezing, uitgesproken op 10 november 2011 in het stadhuis van Leiden, in het kader van de ‘Dag van de compassie’.

Compassie als meeleven met elkaar (ook met onze innerlijke ups en downs – de moderne mens worstelt wat af) kregen we, vergeten of niet, allen mee met onze geboorte. Ik probeerde het dit jaar eens uit: 1) op het persoonlijke vlak, 2) in de politiek en 3) in de journalistiek (als publicist) en ook via Twitter. En ik merkte daarbij dat compassie een enorme, innerlijke kracht is. Ik ben met dit uitproberen van compassie milder geworden naar de ander. Een soefiwijsheid is: strijden met de ander geeft oorlog en worstelen met zichzelf geeft vrede. En vrede dan als, aldus de dalai lama, “de manifestatie van menselijke compassie”.

Uit onderzoek blijkt dat de mens in staat is het elektromagnetische veld dat ons allen omringt, sterk te beïnvloeden. Dit kan via affirmatie, gebeden en de kracht van intentie of de kracht van de gedachte. Vooral door liefde of compassie, omdat die uit het hart komen. Hoe dan ook, in het algemeen geldt dat wat je aan negatiefs of positiefs ‘de lucht ingooit’, terugkomt. Ook compassie.

De kwantumfysicaontdekking dat alles energie/bewustzijn is, is nog niet echt tot ons doorgedrongen. Ook niet onze enorme potentie om dat veld te beïnvloeden in positieve dan wel negatieve zin. Uit metingen blijkt dat het veld rondom ons hart qua magnetische uitstraling vijfduizend maal sterker is dan het veld rondom onze hersenen. Het verschil tussen je hart openen of je hart sluiten is dus geen peanuts. Trouwens ook voor jezelf. Als we chronisch negativiteit uitzenden, schaden we de ander en ook onszelf. Het gaat in je cellen zitten. Maar ook andersom: wie een glimlach uitzendt, krijgt hem terug.

Compassie is ook een politiek ideaal en dus van belang in ons politiek opereren. Ook in de enkele politieke adviesfuncties die ik nog doe, maar waarover ik nu niet uitweid. Compassie is ook voor de gemeente Leiden relevant, al was het alleen maar in haar communicatie met haar inwoners. Maar zolang het wij-versus-zij bij ons de boventoon voert, vloeit compassie weg. Vooral als we te maken krijgen met mensen die ons irriteren. De eerste impuls is dan de ander te brandmerken – u weet wel, de blame game, zoals we nu in de politiek nogal zien, van ‘ik ga vrijuit, de ander heeft ’t gedaan’.

 

Er rust nog een vloek op de wereld

29 augustus 2011, update 10 september 2011

Door de aanslagen van 11 september 2001 is de wereld veranderd, en is het geweldsdenken toegenomen.

Astrologen zeggen dat de planeet Mars een ongunstige stand heeft. Ik weet dat niet, maar constateer wel veel onrust in de wereld. Niet dat dit altijd slecht is: die onrust kan ook vernieuwing inhouden. De opstanden in het Midden-Oosten worden niet voor niets ‘Arabische lente’ genoemd.

De wijze waarop het Westen op die opstanden reageert, zoals recent via een nieuwe militaire interventie, zorgt voor extra onrust. Die reactie is mede ingeven door de situatie in de VS. “De machtigste natie ter wereld is nu in een staat van permanente crisis”, schrijft Henk Hofland in De Groene Amsterdammer, mede door de opkomst van de Tea Party, zonder dat Obama bij machte is daar veel aan te doen. Een andere bron van  onrust onder de mensen is de mondiale economische crisis, inclusief het gedoe rondom de euro en Griekenland. Daarbij komt de zich aftekenende sociaal-politieke malaise, waarbij populisme en ultrarechts aan kracht winnen. Ook de rellen in Engeland zijn een uiting van diepe onvrede en miskenning onder een groot deel van de bevolking. Ten slotte noem ik de mondiale corruptie, die nadrukkelijk onder de aandacht werd gebracht door de succesvolle actie hiertegen van de gandhiaanse activist Anna Hazare in India.

Wat mij in het bijzonder zorgen baart, is de toename van het geweldsdenken. We lijken meer dan voorheen geneigd te denken dat ‘het doel de middelen heiligt’ en ons te laten leiden door wraakgevoelens jegens een tiran – we willen hem geen uitweg bieden, waardoor het bloedvergieten in een conflict onnodig doorgaat, soms zelfs na de nederlaag door middel van een ‘ondergrondse’ terreurcampagne.

Maar bij het toegenomen denken in termen van geweld denk ik ook aan de opkomst van de geweldadige anti-islambeweging, met Nick Gregor, een ex-neonazi uit Dresden, Paul Ray, de oprichter English Defense League (EDL) en de Noor Anders Breivik als in het oog springende vertegenwoordigers. Ze beogen het Avondland te bevrijden van tolerant denken en van de ‘islamitische horden’. Gregor en Ray hebben paramilitaire ervaring en Breivik meende voor deze missie zelfs 69 jongeren te moeten doden. Ray ontkent nu elke band met Breivik, maar in het manifest van laatstgenoemde, een rechts doemschrift, herkennen we diens gesloten totalitaire denksysteem. Er zijn ook bewijzen dat ze elkaar ontmoetten, zoals ook Wilders in 2010 Ray ontmoette.

Het terrorisme van Breivik was geen vlaag van waanzin, maar een weloverwogen, politiek gemotiveerde daad die voortkomt uit denken in termen van geweld en ‘wij tegen hen’ – een gedachtegang die we ook bij Wilders aantreffen. Natuurlijk is er verschil tussen fysiek en verbaal – of psychisch kwetsend – geweld, maar verbaal geweld is niettemin een vorm van geweldsdenken. Dat geldt zeker voor een harde vorm van verbaal geweld, namelijk persoonlijke bedreigingen, zoals in een tweet aan het adres van GroenLinks-Kamerlid Tofik Dobi: ‘Ik hoop dat ze je afmaken’.

Dibi wil in het licht van de ideologie achter de gruwelijke daad van Breivik een Kamerdebat om te praten over de risico’s van het vijanddenken dat in Nederland – mede door islam-bashing – aan het ontstaan is. Ik zag hoe Dibi in Knevel & Van den Brink zijn voorstel verdedigde en was onder de indruk. Na de affaire Peters en de Kunduz-rel rondom een uitspraak van minister Hillen, kan GroenLinks zo’n oppepper wel gebruiken. Zijn poging het vijanddenken te doen verminderen is ook van belang in het licht van de herdenkingen van 11 september. Daardoor en vooral door de westerse reactie erop rust er nog steeds een vloek op de wereld.

Zolang haat of wraak vanuit angst – een oorlogen veroorzakende energie – in onze hoofden zit, kunnen er ook in Nederland ‘Breiviks’ opstaan. Het onzinnige ‘recht om te kwetsen’ (Hirsi Ali) is minder onschuldig dan men denkt. Dan vaar ik liever op de positieve en milde opstelling van Dibi. Gelukkig lijkt die negatieve energie na de dood van Bin Laden minder te worden en zelfs in de hoofden van Arabische jongeren al geheel te ontbreken.

Dit commentaar verscheen in VredesMagazine en De Linker Wang (september 2011), en in Het Parool van zaterdag 1o september, onder de kop ‘Er rust nog een vloek op de wereld’ .

 

Opstand in Syrië en Libië: een vergelijking

23 augustus 2011

Terwijl in Egypte en Tunesië een begin van de ‘Arabische lente’ vorm kreeg, is het in Syrië en Libië oorlog. In Syrië is het geweld afkomstig van het staatsapparaat, in Libië van de regeringstroepen en van de rebellen, die met hulp van de NAVO aan de winnende hand zijn.

Wat de conflicten in beide landen betreft, zijn er overeenkomsten en verschillen. Eén overeenkomst is de ‘geest van opstand’ tegen het centralistische beheerssysteem en het koloniale verleden: in Syrië zaten de Fransen, in Libië de Italianen.

En daarmee stuiten we op een tweede overeenkomst: de grote tribale en etnisch-religieuze diversiteit in beide landen. Een verschil is dat in Libië lang een koning en – althans tot voor kort – een omstreden ‘revolutionair’ de scepter zwaaide, terwijl in Syrië de nabijheid van Israël (en het conflict om de Golanhoogte) indirect een rol speelt: het land heeft daarom een vrij omvangrijk militair apparaat.

De regimes brachten weliswaar in beide landen eenheid, maar de vooroordelen over en weer bleven bestaan. Zo riep het ‘revolutionaire gedoe’ van Moeammar Kadhafi in Benghazi meer weerstand op dan elders in het land. In Syrië speelt tot op de dag van vandaag ook angst voor vermeend ‘islamisme’ onder de soennieten mee.

Speelt in Libië tribalisme nog een rol, in Syrië is er een vorm van samenleven tussen soennieten, alawieten, christenen en ook Koerden. De alawieten, een liberale en welvarende stroming binnen de islam, vormen in Syrië een minderheid van 12 procent, maar ze zijn wel de heersende elite. Deze nu sleets geworden machtspositie, waarin ook de christenen zich lang veilig voelden, danken ze aan de Franse koloniale verdeel-en-heerspolitiek.

Ook in Libië speelt dit mee, een van redenen waarom Italië – zich bewust van de rol van het tribalisme in de burgeroorlog – lang een gematigde rol speelde in de door Sarkozy geïnitieerde NAVO-interventie op basis van VN-resolutie 1973. Door te onderhandelen met de trotse, bluffende bedoeïen Kadhafi en hem zo een uitweg te bieden, probeerde Italië lang het bloedvergieten stoppen. Frankrijk en Engeland wezen onderhandelen met Kadhafi steeds van de hand, waardoor het dodental enorm opliep. De Fransen hebben naar verluidt in Tunis nog wel onderhandeld met generaal Abdel Fattah Younis, maar nadat deze door eigen mensen was vermoord, drukten de Amerikanen hun wens door om de zaak met geweld tot een einde te brengen.

 

De innerlijke school van de soefibeweging

4 augustus 2011

De Universel Murad Hassil, de vierkante soefitempel met ronde koepel in de duinen van Katwijk aan Zee, intrigeerde me al lang. Zeker sinds ik in Leiden ben gaan wonen en later een zomerhuisje kreeg aan de kust bij Noordwijkerhout. Universel is een opvallende verschijning in het christelijke Katwijk. Niet dat het een moskee is, verre van dat, maar de soefitempel is er geen alledaags verschijnsel. En zeker niet in de maand juli, wanneer er veel buitenlandse gasten komen voor de internationale zomerschool.

Het soefisme mag dan zijn voortgekomen uit de islam, ik heb het lang met de in het christendom eeuwenlang onderdrukte mystiek geassocieerd. Het is de hoofreden waarom ik er acht jaar geleden het sluitstuk van de zomerschool heb bijgewoond. Eind juli was ik er opnieuw, om de ‘universele eredienst’ bij te wonen. Deze vindt elke zondagmorgen om 11 uur plaats, evenals in twintig andere steden in het land. De dienst is om meerdere redenen bijzonder. Na een korte rituele verering van de alwetende God worden eerst zes kaarsen ontstoken die elk een religie vertegenwoordigen: het hindoeïsme, het boeddhisme, de leer van Zarathoestra, het jodendom, het christendom en de islam. Bij het aansteken van een nieuwe kaars herhaalt een voorganger steeds de volgende woorden: “Ter verheerlijking van de alomtegenwoordige God ontsteken we het licht, dat symbolisch de (…) religie vertegenwoordigt.” Bij een zevende kaars wordt gezegd: “Tenslotte ontsteken we ter verheerlijking van de alomtegenwoordige God het licht dat symbolisch hen allen vertegenwoordigt die bekend of onbekend aan de wereld, het licht van de waarheid in de duisternis van menselijke onwetendheid hebben hooggehouden.”

Daarna worden de alomtegenwoordige God (ook wel ‘de Ene’ genoemd) korte teksten over een voor die dag gekozen thema aangeboden, in de vorm van voordrachten uit geschriften van de bovengenoemde zes religieuze tradities. Op 24 juli was dat thema ‘De verborgen zegen van verlies’. De geschriften laten via de gekozen tekst elk hun licht op dat thema vallen, waarna een voorganger dieper erop ingaat. Heel universeel en spiritueel. Je voelt dat alles – ook het eenvoudige maar indrukmakende ritueel – de mensen raakt. Het soefisme is, hoewel zeer religieus, geen nieuwe religie. Het is eerder een appèl om naar de eigen religie te leven in het besef dat de ware religie of religiositeit ín de mens aanwezig is. Het woord ‘soefi’ duidt op een zoeken naar wijsheid (Sophia) en zuiverheid (Safa). En op een mystiek verlangen naar iets wat boven het materiële en rationele uitstijgt.

Dit laatste komen we de laatste tijd meer en meer tegen – niet alleen in religies, maar breed in de samenleving, onder meer in het bedrijfsleven, het onderwijs, het maatschappelijk werk en het traditionele humanisme. De soefi’s noemen zich dan ook een beweging, die in Nederland in zo’n twintig steden centra heeft. Vanuit die centra ontplooit de soefibeweging een vijftal activiteiten. Behalve de internationale zomerschool en de universele eredienst zijn dat ‘geestelijke vrijheid’, ‘innerlijke school’ en ‘broeder- en zusterschap’. Geestelijke vrijheid? Dat klinkt wat vreemd als activiteit. De soefi’s willen ermee duidelijk maken dat dogma’s hun vreemd zijn, maar dat ze zich in hun levenshouding wel willen laten leiden door drie centrale idealen: liefde, harmonie en schoonheid.

 

Onderhandelen enige optie om levens te redden in Libië

4 juli 2011

Ruim honderd dagen duurt de NAVO-interventie in Libië nu al, en nog steeds is er geen zicht op een oplossing. Wel zijn er inmiddels meer dan tienduizend doden te betreuren. Het verzoek om aanhouding van Kadhafi door het Internationaal Strafhof (ICC) is op zich prima. Misdaden tijdens een oorlog zijn van alle tijden – volgens een recent rapport van Human Rights Watch maakten naast de troepen van Kadhafi ook de rebellen zich er aan schuldig –, en het Internationaal Strafhof heeft daarin een afschrikwekkende werking. Maar zo’n verzoek te laten uitgaan tijdens een oorlog vind ik niet handig. Partijen hebben dan de neiging zo’n verzoek tot aanhouding te gebruiken in hun (psychologische) oorlog jegens de ander. Niet handig, juist ook omdat de rechtspraak onafhankelijk dient te zijn. ‘Kadhafi heeft elke legitimiteit verloren’, zeggen politici nu al enige tijd elkaar na. Ook minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken en zijn collega Hans Hillen van Defensie doen dat, ook al neemt die laatste afstand van het ‘willen’ en ‘kunnen wegbombarderen van Kadhafi’.

Al tijdens een oorlog voor rechter spelen jegens de tegenstander, zonder dat deze veroordeeld is, is des te vreemder nu er in die oorlog sprake is van een complete patstelling. Ik voorspelde dat al in maart, waarbij ik betoogde dat met de interventie de stammensituatie in Libië niet werd onderkend. Het kabinet-Rutte zegt in zijn artikel-100-brief medio juni dat ‘alle politieke inspanningen gericht zijn op het aftreden van Kadhafi’. Ik ben vóór democratie en vrijheid en dus bepaald geen fan van Kadhafi, maar het mandaat dat de VN-Veiligheidsraad heeft gegeven, laat op de val van Kadhafi gerichte acties niet toe.

Doodzonde
Het Westen misbruikt VN-resolutie 1973 in die zin, dat de NAVO in feite fungeert als de luchtmacht van de rebellen en partij kiest in de oorlog. Ook door van de rebellen – zonder echt te weten waar deze politiek staan – hun eis van regime change over te nemen. Partij worden in een oorlog is, los van 1973, polemologisch een ‘doodzonde’. Nu zegt genoemde artikel-100-brief zelfs expliciet dat de ‘oppositiekrachten qua aantallen, materieel en organisatie onvoldoende capaciteit hebben en sterk afhankelijk zijn van de NAVO-operatie’. Het Westen houdt hen dus op de been. Maar het geld raakt op. Zelfs Engeland begint te twijfelen aan het perspectief van de NAVO-missie. De rebellen klagen over gebrek aan geld en wapens. Frankrijk geeft hun nu openlijk wapens, iets wat de Amerikanen weigeren als zijnde strijdig met VN-resolutie 1973, die juist een wapenembargo vraagt. Moskou protesteerde dan ook tegen de actie van Frankrijk.

De Veiligheidsraad onderkende dat de Libische dictatuur internationaalrechtelijk een gewelddadige opstand – we vergeten vaak dat hiervan sprake is en dat die opstand meer te maken heeft met stammenrivaliteit dan met de Arabische lente – op zich wel mag proberen neer te slaan, alleen niet met wreed- of bruutheid. Vandaar de eis van de raad te streven naar een wapenstilstand, iets wat ook de Afrikaanse Unie vraagt. En toch werd afwijzend gereageerd op het Libische voorstel van 25 mei in een brief aan Spanje, waarin hierom expliciet werd gevraagd. Onthullend die afwijzing, vooral voor het Westen. Italië zei eind juni niet voor niets dat een bestand ‘de weg kan vrijmaken voor politieke onderhandelingen’. Italië kent als oude kolonisator het land en ook de bedoeïenentrots van Kadhafi.

 

Bescherming burgers moet in Libië centraal staan

18 juni 2011

De burgeroorlog in Libië heeft al vele mensenlevens gekost. Het is tijd dat de NAVO overgaat tot een wapenstilstand en de burgers in bescherming neemt. De NAVO liet vanaf de bijeenkomst van ministers van Buitenlandse Zaken op 8 juni te Brussel weten zich uit Libië te zullen terugtrekken ‘zodra Kadhafi is gevallen’. De NAVO geeft daarmee impliciet toe uit te zijn op de omverwerping van Kadhafi.

Aftreden
Het kabinet-Rutte zegt in haar artikel100-brief van 10 juni over het verlengen van de operatie met drie maanden eveneens dat ‘alle politieke inspanningen gericht zijn op het aftreden van Kadhafi’. En Hillary Clinton riep op 13 juni de landen van de Afrikaanse Unie op ‘afstand te nemen van Kadhafi’. Riekt dat naar de Amerikaanse politiek van bondgenoten zien te krijgen in een (psychologische) oorlog tegen iets wat je niet zint en dan liefst de partijen zelf tegen elkaar te laten strijden?

Ik weet het niet. Wel meen ik dat het mandaat van de Veiligheidsraad op de val Kadhafi gerichte acties niet toelaten. Rusland en China spraken geen veto uit over VN-resolutie 1973, omdat die zich richt op ‘bescherming van burgers via veiligstelling van het luchtruim’ in Libië.

Doodzonde
Maar het Westen misbruikt de resolutie, doordat de NAVO in feite fungeert als de luchtmacht van de rebellen. Het Westen kiest partij in de burgeroorlog, ook door van de rebellen hun eis van regime change over te nemen. Partij kiezen in een oorlog is polemologisch een ‘doodzonde’ en is ook niet wat ‘1973’ beoogt – integendeel want dan ben je mede aan het (burger)oorlog voeren –, maar louter het beschermen van burgers tegen (dreigende) offensieve acties van het Libische bewind.

Dat doel wordt ‘het best gediend met een wapenstilstand’ zegt docent internationaal recht André de Hoogh (Trouw, 9 juni) terecht. Daarna zouden VN-blauwhelmen kunnen worden gevraagd voor bewaking van een bestand. Dat klinkt anders dan wat NAVO nu doet.

Nu staat er in de genoemde artikel-100-brief zelfs expliciet dat de ‘oppositiekrachten qua aantallen, materieel en organisatie onvoldoende capaciteit blijven hebben en sterk afhankelijk zijn van de NAVO-operatie’. We houden hen dus op de been.

 

Laat Nederland zich inzetten voor vrede in Afghanistan en Libië

18 juni 2011

De G8, zeven westerse industrielanden plus Rusland, besloten onlangs in Deauville twintig miljard dollar te geven aan Egypte en Tunesië. De G8-leiders begrepen dat naast democratie ook nieuwe banen nodig zijn. Maar door wie en hoe worden die miljarden over de mensen verdeeld? Daarvoor heb je na een omwenteling niet meteen passende structuren. Daarom is het oppassen voor al te hoge verwachtingen over de Arabische lente. Ook in Europa hadden democratieën kinderziekten. Nederland gaf zichzelf een lange leerperiode vanaf 1848, maar toen Duitsland in 1919 ineens een democratie werd, ging het kort daarna mis. Ik ben hoe dan ook positief over de steun van de G8 aan Egypte en Tunesië.

Minder positief ben ik over onze rol in Libië. Burgers van Benghazi beschermen: daarmee kreeg het Westen de Veiligheidsraad mee voor VN-resolutie 1973. Die beperkt zich tot het veiligstellen van het luchtruim van Libië, maar al vanaf het begin werd de resolutie misbruikt voor bombardementen op regeringsgebouwen, met daarbij tevens de ‘onvermijdelijke’ burgerdoden. Nog ernstiger is het dat steeds nadrukkelijker partij wordt gekozen voor de rebellen in de oorlog. Niet alleen dat de NAVO in feite fungeert als hun luchtmacht, maar ook dat het Westen hun eis van regime change overneemt. In plaats van een tweedeling te aanvaarden, willen de rebellen liever het hele land en dus Kadhafi weg hebben. Ik begrijp dat wel. Maar moet het Westen zich als derde partij niet vooral richten op het stoppen van het bloedvergieten te stoppen, en een bestand nastreven?

Sentiment
De praktijk is dat westerse politici voorstellen tot een bestand afwijzen en gewoon meegaan in de haat van de rebellen jegens Kadhafi. En de westerse publieke opinie ook? Als we ons door sentiment laten leiden, doen we vaak stiekem mee met oorlog. Geweld begint in onze harten, heet het. Maar een strategie van vrede ook, voeg ik toe. Bisschop Tutu gaf daar blijk van in Zuid-Afrika, en ook de Poolse vakbondsleider Lech Walesa met zijn recente waarschuwing aan de Tunesiërs om ‘zich jegens het ancien regime niet door wraak te laten leiden’. Wraak, dus de dictator geen uitweg bieden, verlengt het bloedvergieten. De NAVO ziet dat niet, en ook niet dat zij met haar interventie de burgeroorlog in wezen heeft verlengd. Nu gaat zij gevechtshelikopters inschakelen om gerichter te schieten.

 

Compassie kan de wereld veranderen

15 mei 2011

Omarm het leven, geniet ervan in vreugde en vrede vanuit de kracht van je hart

Compassie is een nieuwe manier van zijn die het hele menselijke bestaan omvat. Je kunt ook zeggen: een andere (politieke) gezindheid. De oude weg is er een van gehoorzamen, autoritair gedrag of autoriteit naar ogen kijken, schuld en beperking.

Die nieuwe manier van leven is bedoeld om mensen te eren, niet vanwege hun positie maar vanwege hun menselijkheid, hun wens om alle mensen te dienen en overal (ook politiek) helend aanwezig te zijn. Het is een nieuwe verbeelding van of betreffende menselijke ervaring, een alternatief voor de op destructie gerichte tendensen in de samenleving. Verbeelding maar tegelijk ook in relatie met het dagelijkse (politieke) leven. Compassie overstijgt dat dagelijkse leven, maar is er tegelijk in verweven.

Waar iemand competitie ziet en zich agressief gedraagt, zie jij eenheidsbewustzijn en koester jij compassie. ‘Gewone’ waarden worden als het ware op hun kop gezet. Boeddha deed dat zeker, maar ook Jezus, denk maar aan diens vaak niet begrepen uitspraken als: “De eersten zullen de laatsten zijn” of “Gezegend zijn de armen”. Van Gandhi is de uitspraak: “De aarde biedt voldoende om ieders behoefte te bevredigen, maar niet ieders hebzucht.” We kunnen door verblinding als het ware zelf op een lastdier zitten, terwijl we breeduit klagen dat die bijna bezwijkt.

De macht van de mens om de wereld te veranderen, wordt helaas maar al te vaak onderschat, wat gevoel van machteloosheid, ja zelfs onverschilligheid teweegbrengt, en dus het tegendeel van een leven van liefde, zelfliefde en passie. Compassie doorbreekt die machteloosheid en onverschilligheid. Ik heb het omschreven als meevoelen, luisteren, er zijn, gelijkwaardig of zonder de ander tegelijkertijd te bevoogden of in een bezetting er onder te houden. De ander hoeft niet de zwakkere te zijn, juist niet, want dat riekt naar ‘mensen labelen’ – trouwens, wie bepaalt ‘het zwakkere’ zijn misschien zijn we dat zelf wel. Het is ‘de een, de ander’, ‘Du und ich’ (Buber), de ‘ander is elke ander’.